Deprecated: __autoload() is deprecated, use spl_autoload_register() instead in /customers/6/1/7/uyghur.kim/httpd.www/wp-includes/compat.php on line 502 Deprecated: Function create_function() is deprecated in /customers/6/1/7/uyghur.kim/httpd.www/wp-includes/pomo/translations.php on line 208 Bir uyghurning gorbachéwqa yazghan xéti » Azat Uyghur Munbiri

TARIHI EMINIYE – HISTORY OF PEACE
HUNLARNING QISQICHE TARIHI
SHERQIY TURKISTAN TARIHI
QESHQERNING YEQINQI WE HAZIRQI ZAMAN MAARIP TARIXI
Tengri qamchisi Atilla
1933-1937 - yilliridiki weqeler
1944 - yilidiki weqeler
Ottura Asiya Tarixi Tézisliri
Seidiye xanliqi heqqide qisqiche bayan
Sopaxun Sawurof Heqqide Stalingha yollanghan xet
Sun jungsen we Ilixan Töre
Uyghurlarning Mongghul impiriyiside oynighan roli.
Uyghurlar Sherqte we Gherbte
Qedinqi Merkizi Asiya
Uyghur Kilassik Edebiyat Tarixi
Uyghur Maarip Tarixi
Tarixtin Qisqiche Bayanlar
Hoten Qozghulingi Heqqide
Uyghurlar - Turghun Almas
«Tarixiy reshidiy» heqqide
Ili sultani obul elaning chet eldiki tutqunluq hayatigha da'ir muhim üch höjjet
Qaraxanilar we Idiqut xanliqi heqqide
9 - 12 - Esirlerdiki Uyghur Döletliri
8-10- Esirlerdiki Gherbiy Yurt heqqide tetqiqat
Qedimqi Merkizi Asiya
Jenubiy Shinjyang Uyghur xiristiyan uyushmisi
Kazaklar Aqsuda
Alte Sheher Mektupliri
Yerken xanliqi tarixidin omumiy bayan
Ürümchi Söhbitidin kéyin
Seidiye xanliqigha dair matériyallar
Qaraxanilarning Dölet Teshkilati
Orxun Uyghur xanliqining qisqiche Tarixi
Farabi we uning Pelsepe sistémisi
Choqan welixanow we Uyghurlar heqqide
Uyghur kilassik Edebiyat tarixi
Xoten qozghilingi Heqqide
Millitars Shing dewridiki eslime
Bughraxanlar tezkirisi
1933 - 1937 - yilliridiki weqeler
6 - déwiziye
1944 - yilidiki paaliyet
Shinjyang Tarix Matériyalliri 1- 50
Uyghurlarning shekillinish jeryani
Balasaghunning Orni
Milliy Armiyining qisim qurulmisi
Orxundin Jewherler 1 - 2
Altay neshriyati
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6

!Barliqimiz Bedel Bolsun Weten Üchün

.Sehipimizdiki Barliq Eserler Heqsiz. Xalighanche Chüshürüp Paydilansingiz Bolidu

Bir uyghurning gorbachéwqa yazghan xéti

Abduweli tursun

(Bingtu’en milliy pédagogika mektipi )

Yaxshimu siz hörmetlik gorbachéw ependi , bu xetni men esli sizge burunqi bir nechche qétimliq rosiye zongtong saylimigha qatnashmaqchi bolghiningizdila yazmaqchi bolghan dim , emma u chaghlarda sel aldirash bolup qaldim . Tunügün tordin sizning eyni chaghda sowét ittipaqining parchilinip kétishige bolghan qarishingiz heqqidiki bir maqalini oqup , emdi yazmisam bolmaydiken dégen oygha keldim we kunupka taxtisi üstide barmaqlirimni yene herketlendurüshke bashlidim .
Buningdin 30 yil burun siz sowét ittipaqi kompartiyesning bash shujisi bolup saylinip , yéngiche oy – pikir we ish – herketliringiz bilen dunyada rawus tesir peyda qilghan shexske aylinip , bir mezgil izchil jahan ehlining diqqet itibarigha aylanghan siyasi erbap bolghan idingiz . Hazir sizni hoquq tutuwatqan bir siyasi shexs süpitida körmiginimizge uzaq zaman bolup ketti . Bu jeryanda gerche siz siyasi sehnide bolmisingizmu emma sizning ish -herket we nutuq -sözliringizge izchil diqqet qilip keldim . Chünki sizning hakimiyet béshidiki waqtingiz aranla 6 yil bolsimu , emma siz nimila dégen bilen eyni waqitta dunyadiki ikkining biri bolup chaqnighan bir yultuz idingiz . Shunga hazir hakimiyet béshida bolush – bolmasliqingizdin qetinezer sizning nime dé’i’ishngizning yenila wezni bar, qilghan ishliringizning yenila melum tesiri bar . Sizdek adem esli eng ali hoquq ornida uzaqraq waqit tursa yaxshi bolatti . Emma bu sizge nésip bolmidi . Shundaq bolsimu héchqisi yoq dep sizge teselli bérimen . Chünki siz ashu 6 yil ichide bashqilar heqiqeten bek uzaq waqit ichidimu qilip bolalmaydighan , hettaki oylapmu kételmeydighan ajayip ishlarni qildingiz . Tarix buni untup qalmaydu , dunyamu buni untup qalmaydu .
Siz burunqi birnechche ret rosiye zongtong saylimigha qatnashmaqchi bolghiningizdila bu xetni sizge yazmaqchi bolushumning sewebi shuki , sizning rosiye zongtongi bolushqa qiziqishingizning hajiti yoq idi .chünki siz eyni waqitta bir rosiye emes belki rosiyeni öz ichige alghan 15 döletning birleshmisi bolghan chong bir döletning zongtongi idingiz . Emdi bu künge kelgende inawitingzni chüshürüp , 15döletning ichidiki birining zongtongi bolushni teme qilip yürüshingiz , xelqarada anche alqishlinip ketmigen putin bilen riqabetliship , özi’ingizning kimlikini taza hés qilip ketmiginingiz sewep bolghan idi . Rosiye xelqining sizni anche yaxshi körüp ketmeydighanliqini hésapqa alghanda téximu undaq qilmasliqingiz kérek idi . Belkim sizdimu bashqilargha oxshash hoquq temesi , özini körsitip yashash arzusi küchlük bolsa kérek , bumu normal héssiyat . Belkim rastinla rosiye xelqige ish qilip bermekchi bolghan bolushingizmu mumkin . Emma buning hajiti yoq dep qaraymen . Yene kélip bu anche asanmu ish emes idi . Chünki siz rosiyeni qanchilik güllendurüng , iqtisadini qanchilik tereqqi qlidurung , xelqarada qanchilik yuqiri orungha ige qiling , bularning héchqaysisi siz burun qilghan ishtek tesiri chong , uzaq tarixiy ehmiyetlik bolmaytti .
Tunügün torda körgen maqalining mezmuni méni rastinla siz toghrisida bashqiche chüshenchige keltürüp qoydi . Sizge bolghan qarishimning özgirip ketmesliki uchün sizge bu xetni yézip , payda -ziyanni eskertip qoymaqchi boldum .
U maqalida diyilishiche eyni waqitta sowétning parchilinip kétishige yéltsinning sewepchi bolghanliqini , eger shu chaghda siz yéltsinni cheteldiki birer döletke bash elchi qilip qoyup , hoquq sehnisige yéqin keltürmigen halette turghuzghan bolsingiz bu ishlarning yüz bermeydighanliqini bayan qilip , shundaq qilmighanliqingiz üchün pushayman qilghanliqingizni depsiz . Bu söz i’éniqki eyni waqitta yüz bergen özgirishlerge sizning ichingizde nahayiti pushayman qilghanliqingizni chüshendu’ürp béridu . Shundaq özgirish bolghanliqigha hemme way dep , sizge alqish yangratqan ehwalda sizning bundaq oylishingizgha nime sewepchi bolghanliqini bilmidim , belkim kéyinki rosiyeliklerning sizge tutqan pozitisyesi we qarishi bolushi mumkin . Chünki ular sizni qollimidi emesmu . Yene téxi sowétning parchilinip kétishidiki mesuliyetni pütünley sizge artip qoydi . Emma eyni chaghda héchkimmu sizni ashu maqalida diyilgendek bu shlarning yüz bérishge narazi bolghan dep oylimaytti . Chünki pütün dunya sizning ashundaq keng qorsaq idiyingizge apirin éytqan , pütün dunya xelqi shu chaghda sizning qilghan ishingizni qaltis alqishlighan idi . Belkim bundin kéyinmu dawamliq shundaq bolidu . Emdi siz qilghan u ishning ehmiyitini azraq dep qoymisaq belkim sizdiki bu xil pushayman qilishtek rohi halet uzaq dawamliship , sizni aramda qoymaydu .
Dunya tarixida intayin az sanda shundaqmu shexsler boliduki ular qilghan ishning tarixiy ehmiyiti riyal ehmiyitige qarighanda nahayiti chong bolidu . Uzaq muddetkiche öz tesirini yoqatmaydu .amérika zongtongi linkolin(toghrisi lingkén idi ) del ene shundaq ademdur . Men sizning qilghan ishngizni amérika zongtongi linkolingha (toghrisi lingkén )oxshash orungha qoyushqa bolidu dep qaraymen . Bundaq adem bolush üchün jahanni paturidighan köngül bolush kérek . Nechche yüzyil kéyinki weziyetni köreleydighan tepekkur közi bolushi kérek .
Linkolin(toghrisi lingkén ) qullarni azat qilip , ularni aq tenlikler bilen barawer orungha ige qildi . Bügünki künde amérikida obamadek qara tenlikler pushtidin bolghan bir ademning zongtong bolushini del ashu linkolinnng qullarni azat qilish xitapnamisining tarixiy rolidin ayrip qarighili bolmaydu . Bu seweptin amérikida jenup -shimal urushi kélip chiqti . Jenup – shimal urushi emeliyette qullarni azat qilishtin kélip chiqqan urush . Ashu xitapnamining élan qilinishi bilen amérika xelqi bu urushqa yüzlinishke mejbur boldi . Urush nahayiti azap – oqubetlik , échinishliq ish bolsimu linkolin(toghrisi lingkén ) bu urushqa baturluq we yiraqni körerlik bilen atlandi we amérikining bölünüp kétishning aldini aldi . Del mushu töhpisi bilen u amérika tarixidiki eng meshhur zongtongning biri bolup qaldi .gerche 150 yil ötken bolsimu emma amérika xelqi yenila uni nahayiti chong bilidu . Dunya xelqining neziridimu shundaq . Menmu ikkinchi dunya urushining aldidiki amérika zongtongidin peqet jorj washingtén, tomas jéfférsén we linkolin(toghrisi lingkén )din ibaret uchinila bilimen . Shunga deymenki gerche siz textte bek qisqa turghan bolsngizmu kérek yoq . Heqiqiy bir meshhur shexs uzun muddet ötkendin kéyinmu tarix bétidin orun alalisa , bir dölettila emes belki pütün dunyada ulughlansa andin sinaqtin ötken bolidu . Sizmu ashundaq uzun waqit ötkendin kéyin tarixtin orun aldighan adem bolisiz . Emma putin undaq bolalmaydu . Siz dunyada alqishlinidighan shexs . Putin bolsa peqet birla dölette . Mushu nuqtidin alghanda sizning putingha we uning ornigha heweslinishingizning hajiti yoq .
Sizning qilghan ishngiz bir ademing balilirini öy – ochaqliq qilip , piship yétilgenda bölek chiqirishigha oxshaydu . A’ile bek chong bolsa yaxshi yashighili bolamdu yaki kichikrek bolsa yaxshi yashamdu? Bek chong bolsa yaxshi teripimu bar , yaxshi emes teripimu bar . Yaxshi emes teripi xuy – peyli anche oxshap ketmeydighan kishiler bir öyde turushqa toghra kélidu . Bu elwette bashqurushning qiyinliqidin bashqa yene kishelerge bezi qolaysizliq , bezide talash – tartish we urush jidelni tépip béridu . Shunga peqet shu öyde turuwatqanlar xalisila ayrim – ayrim halette tursa yashash süpiti yaxshiraq bolidu . Siz bölüwetken bu a’ile esli nahayiti chong idi . Bashqurushqimu taza ep emes idi . Siz ularning hemmisini özi xalighanche yashisun déyelidingiz . Siz baliliringizning arzusi boyiche ularni bolek chiqirip , musteqil yashashqa dalalet qildingiz . Eng deslepte ular azraq qiynalghan bolsimu emma hazir kemlirini toluqlap , yoqlirini bar qilip , musteqil yashashqa lazimliq bolghan shara’itning hemmisini hazirlap , xelqara jemiyetning bir barawer ezasigha aylandi . Hazir bu balilar özining künini özi alalaydighan ehwalgha keldi . Sizmu ulardin emdi endishe qilmaydighan halgha keldingiz . Bu qaltis ehmiyetlik chong ish . Eger ularning rastinla bille yashighusi bolsa u halda mejburi halda emes belki yawropa ittipaqigha oxshash ozi xalap birlishidu . Shu chaghda andin u hemmisi xalighan , payda menpe’et mesilisi yaxshi hel qilinghan yimirilmes bir ittipaq bolidu . Shunga kéyinki ewlatlarning bizdin eqilliq chiqip , téximu yaxshi bolghan , barawer bolghan , arida urush – jidel bolmighan birlishish yolini tépip chiqalaydighanliqigha ishinish kérek .chünki kishiler barghanséri medeniy bolghan jemiyetke yüzlinidu.
Sizning eyni chaghda qollanghan yéngi tepekkuringiz ittipaqning parchilinip kétishini keltürüp chiqarghan asasiy amil . Bu arqiliq siz qan töküp turupmu bolmaydighan ishni wujutqa chiqirip berdingiz . Tarix tereqqiyatini téz sü’ette algha sürdingiz .buninggha kéyinki tarix haman heqqani höküm chiqiridu .
Ittipaq parchilinishi kérekmu yoq dégenge jawap béridighini shu ittipaqqa kirgen herqaysi jumhuriyetlerdiki xelqtur . Lénin eyni waqitta bu ittipaqni qurghanda peqet tötla jumhuriyet bolup , ‹‹herqaysi jumhuriyetler öz ixtiyari bilen ittipaqqa kirdi , özi xalighan chaghda ittipaqtin chiqip ketse bolidu ›› dégen sözni nizamnamige kirgüzüp , milletlerning öz teqdirini özi belgilesh hoquqini héch bolmighanda nezeriye jehettin bolsimu kapaletke ige qilghan idi . Kéyiniki özgirishler pütünley sitalinning lénining bu arzusigha muxalip ish qilghanliqidin kélip chiqqan . Shunga eger lénin yene birnechche yil uzun yashighan bolsa u halda xelqara kommunizim herkitining teqdiri choqum bashqichirek yézilghan bolatti dep qaraymen . Chünki u sitalinining sowét kompatiyesining bash shujisi bolushigha qoshulmay wesiyet qaldurup ketken . Siz del lénining ashu sözige we idiyisige warisliq qildingiz . Xelq xalimisa uni mejburi saqlap qalimen dégen bilen nurghun ademini azapqa qoyidighan gep . Siz xelqning tallishigha , arzusigha hörmet qildingiz . Xelq xalighanni qilish – bu heqiqi bir barawerlik idiyisi bar , adimiliki toluq yétilgen , idiyisi ilghar , démokratik anggha ige ademning qili’idighan ishi . Shexsiyetchi , özidin bashqilarni oylimaydighan ademler hergizmu undaq qilalmaydu .dölet , sinip dégenler haman yoqilidu . Kim bilidu pütün dunyadiki barliq medeniyet , dölet we milletler yughurulup birliship kétidighan dewr kélip qalsa men séni bashqurimen , sen choqum manga boysunushing kérek , hemmisi méning dep zimin talash tartishi qilip , qan töküshni keltürüp chiqarghan kishler tarix soti teripidn sotlinamdu téxi .
Sizning yéngi tepekkuringiz boyiche ikki gérmaniye birlikke kélip ,80 milyondin artuq némislarning bille turushtin ibaret milliy héssiyat arzrusi ishqa ashti . Bu gérman milliti üchün qilinghan ajayip chong ish . Bir tarixiy xataliqning tüzitilishi . Shu seweptin gérmaniye xelqimu sizni menggü untup qalmaydu .
Qisqisi siz qilghan ishlarning ehmiyitini dunya xelqi chushendi we étirap qildi . Shu wejidin nobil mukapati aldingiz . Bu mukapat haziz sizning orningizda olturghan putingha nésip bolmaydu . Hetta u uninggha namzatmu bolalmaydu . Shunga sizning uning ornigha chiqsam bolatti dégen heweste bolushingiz hem kem eqilliq hem riyalliqqa uyghun emes . Özingizning kimlikini hés qilip yetmigenlikingiz . Shunga sizni men ‹‹ men bolsam dunyaning hemme yéride qarshi élinidighan dunyawi tarixiy shexs , men bir insan , bir toghra idiyige ige insan qilidighan ishni orunlap boldum›› dégen shan -sherep quchiqi ichide xatirjem halda axirqi hayatingizni ötküzüshingizke dalalet qilimen .
Hörmet bilen :
Adiljan erkin heqliq
2015-Yili 3-ayning 22-küni

 

بىر ئۇيغۇرنىڭ گورباچېۋقا يازغان خېتى

 

ئابدۇۋەلى تۇرسۇن

 

(بىڭتۇەن مىللىي پېداگوگىكا مەكتىپى )


      ياخشىمۇ سىز ھۆرمەتلىك گورباچېۋ ئەپەندى ، بۇ خەتنى مەن  ئەسلى  سىزگە  بۇرۇنقى بىر نەچچە قېتىملىق روسىيە زوڭتوڭ سايلىمىغا قاتناشماقچى بولغىنىڭىزدىلا يازماقچى بولغان ئدىم ، ئەمما ئۇ چاغلاردا سەل ئالدىراش بولۇپ قالدىم . تۇنۈگۈن  توردىن سىزنىڭ ئەينى چاغدا سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ پارچىلىنىپ كېتىشىگە بولغان قارىشىڭىز ھەققىدىكى بىر ماقالىنى ئوقۇپ ، ئەمدى يازمىسام بولمايدىكەن دېگەن ئويغا كەلدىم ۋە كۇنۇپكا تاختىسى ئۈستىدە بارماقلىرىمنى يەنە ھەركەتلەندۇرۈشكە باشلىدىم .
     بۇنىڭدىن 30 يىل بۇرۇن سىز  سوۋېت ئىتتىپاقى كومپارتىيەسنىڭ باش شۇجىسى بولۇپ سايلىنىپ ،  يېڭىچە ئوي – پىكىر ۋە ئىش – ھەركەتلىرىڭىز بىلەن دۇنيادا راۋۇس تەسىر پەيدا قىلغان شەخسكە ئايلىنىپ ، بىر مەزگىل ئىزچىل   جاھان ئەھلىنىڭ دىققەت ئىتىبارىغا ئايلانغان  سىياسى ئەرباپ  بولغان ئىدىڭىز .  ھازىر سىزنى  ھوقۇق تۇتۇۋاتقان  بىر سىياسى شەخس سۈپىتىدا كۆرمىگىنىمىزگە ئۇزاق زامان بولۇپ كەتتى . بۇ جەرياندا گەرچە سىز سىياسى سەھنىدە بولمىسىڭىزمۇ ئەمما سىزنىڭ ئىش -ھەركەت ۋە نۇتۇق -سۆزلىرىڭىزگە ئىزچىل دىققەت قىلىپ كەلدىم . چۈنكى سىزنىڭ ھاكىمىيەت بېشىدىكى ۋاقتىڭىز ئارانلا 6 يىل بولسىمۇ ، ئەمما سىز  نىمىلا دېگەن بىلەن ئەينى ۋاقىتتا دۇنيادىكى ئىككىنىڭ بىرى بولۇپ چاقنىغان بىر يۇلتۇز ئىدىڭىز . شۇڭا  ھازىر ھاكىمىيەت بېشىدا بولۇش – بولماسلىقىڭىزدىن قەتئىنەزەر سىزنىڭ نىمە دېىىشڭىزنىڭ يەنىلا ۋەزنى بار، قىلغان ئىشلىرىڭىزنىڭ يەنىلا مەلۇم تەسىرى بار . سىزدەك ئادەم ئەسلى ئەڭ ئالى ھوقۇق ئورنىدا ئۇزاقراق ۋاقىت تۇرسا ياخشى بولاتتى  . ئەمما بۇ سىزگە نېسىپ بولمىدى . شۇنداق بولسىمۇ ھېچقىسى يوق دەپ سىزگە تەسەللى بېرىمەن . چۈنكى سىز ئاشۇ 6 يىل ئىچىدە باشقىلار ھەقىقەتەن بەك ئۇزاق ۋاقىت ئىچىدىمۇ  قىلىپ بولالمايدىغان ، ھەتتاكى ئويلاپمۇ كېتەلمەيدىغان ئاجايىپ ئىشلارنى قىلدىڭىز . تارىخ بۇنى ئۇنتۇپ قالمايدۇ ، دۇنيامۇ  بۇنى ئۇنتۇپ قالمايدۇ .
     سىز بۇرۇنقى بىرنەچچە رەت روسىيە زوڭتوڭ سايلىمىغا قاتناشماقچى بولغىنىڭىزدىلا بۇ خەتنى سىزگە يازماقچى بولۇشۇمنىڭ سەۋەبى شۇكى ، سىزنىڭ روسىيە زوڭتوڭى بولۇشقا قىزىقىشىڭىزنىڭ ھاجىتى يوق ئىدى .چۈنكى  سىز ئەينى ۋاقىتتا بىر روسىيە  ئەمەس بەلكى روسىيەنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 15 دۆلەتنىڭ بىرلەشمىسى بولغان چوڭ بىر دۆلەتنىڭ زوڭتوڭى ئىدىڭىز . ئەمدى بۇ كۈنگە كەلگەندە ئىناۋىتىڭزنى چۈشۈرۈپ ، 15دۆلەتنىڭ ئىچىدىكى بىرىنىڭ زوڭتوڭى بولۇشنى تەمە قىلىپ يۈرۈشىڭىز ، خەلقارادا ئانچە ئالقىشلىنىپ كەتمىگەن پۇتىن بىلەن رىقابەتلىشىپ  ، ئۆزىىڭىزنىڭ  كىملىكىنى تازا ھېس قىلىپ كەتمىگىنىڭىز سەۋەپ بولغان ئىدى . روسىيە  خەلقىنىڭ سىزنى ئانچە ياخشى كۆرۈپ كەتمەيدىغانلىقىنى ھېساپقا ئالغاندا تېخىمۇ ئۇنداق قىلماسلىقىڭىز كېرەك ئىدى . بەلكىم سىزدىمۇ باشقىلارغا ئوخشاش ھوقۇق تەمەسى ، ئۆزىنى كۆرسىتىپ ياشاش ئارزۇسى  كۈچلۈك بولسا كېرەك ، بۇمۇ نورمال ھېسسىيات . بەلكىم راستىنلا روسىيە خەلقىگە ئىش قىلىپ بەرمەكچى بولغان بولۇشىڭىزمۇ مۇمكىن . ئەمما بۇنىڭ ھاجىتى يوق دەپ قارايمەن  .  يەنە كېلىپ بۇ ئانچە ئاسانمۇ ئىش ئەمەس ئىدى . چۈنكى سىز روسىيەنى قانچىلىك گۈللەندۇرۈڭ ، ئىقتىسادىنى قانچىلىك تەرەققى قلىدۇرۇڭ ،  خەلقارادا قانچىلىك يۇقىرى ئورۇنغا ئىگە قىلىڭ ، بۇلارنىڭ ھېچقايسىسى سىز بۇرۇن قىلغان ئىشتەك تەسىرى چوڭ ، ئۇزاق تارىخىي ئەھمىيەتلىك بولمايتتى .
      تۇنۈگۈن توردا كۆرگەن ماقالىنىڭ مەزمۇنى مېنى راستىنلا سىز توغرىسىدا باشقىچە چۈشەنچىگە كەلتۈرۈپ قويدى . سىزگە بولغان قارىشىمنىڭ ئۆزگىرىپ كەتمەسلىكى ئۇچۈن سىزگە  بۇ خەتنى يېزىپ ،  پايدا -زىياننى ئەسكەرتىپ قويماقچى بولدۇم .
     ئۇ ماقالىدا دىيىلىشىچە ئەينى ۋاقىتتا سوۋېتنىڭ پارچىلىنىپ كېتىشىگە يېلتسىننىڭ سەۋەپچى بولغانلىقىنى ، ئەگەر شۇ چاغدا سىز يېلتسىننى چەتئەلدىكى بىرەر دۆلەتكە باش ئەلچى قىلىپ قويۇپ ، ھوقۇق سەھنىسىگە يېقىن كەلتۈرمىگەن  ھالەتتە تۇرغۇزغان بولسىڭىز بۇ ئىشلارنىڭ يۈز بەرمەيدىغانلىقىنى بايان قىلىپ ، شۇنداق قىلمىغانلىقىڭىز ئۈچۈن پۇشايمان  قىلغانلىقىڭىزنى دەپسىز . بۇ سۆز ئىېنىقكى ئەينى ۋاقىتتا يۈز بەرگەن ئۆزگىرىشلەرگە سىزنىڭ ئىچىڭىزدە ناھايىتى پۇشايمان قىلغانلىقىڭىزنى چۈشەندۇۈرپ بېرىدۇ . شۇنداق ئۆزگىرىش بولغانلىقىغا ھەممە ۋاي دەپ  ، سىزگە ئالقىش ياڭراتقان ئەھۋالدا سىزنىڭ بۇنداق ئويلىشىڭىزغا  نىمە سەۋەپچى بولغانلىقىنى بىلمىدىم ، بەلكىم كېيىنكى روسىيەلىكلەرنىڭ سىزگە تۇتقان پوزىتىسيەسى ۋە  قارىشى بولۇشى مۇمكىن . چۈنكى ئۇلار سىزنى قوللىمىدى ئەمەسمۇ . يەنە تېخى سوۋېتنىڭ پارچىلىنىپ كېتىشىدىكى  مەسئۇلىيەتنى پۈتۈنلەي سىزگە ئارتىپ قويدى . ئەمما ئەينى چاغدا ھېچكىممۇ سىزنى ئاشۇ ماقالىدا دىيىلگەندەك  بۇ ئشلارنىڭ يۈز بېرىشگە نارازى بولغان  دەپ ئويلىمايتتى . چۈنكى پۈتۈن دۇنيا سىزنىڭ ئاشۇنداق كەڭ قورساق ئىدىيىڭىزگە ئاپىرىن ئېيتقان ، پۈتۈن دۇنيا خەلقى  شۇ چاغدا سىزنىڭ قىلغان ئىشىڭىزنى قالتىس ئالقىشلىغان ئىدى . بەلكىم بۇندىن كېيىنمۇ داۋاملىق شۇنداق بولىدۇ . ئەمدى سىز قىلغان ئۇ ئىشنىڭ ئەھمىيىتىنى ئازراق دەپ قويمىساق بەلكىم  سىزدىكى بۇ خىل پۇشايمان قىلىشتەك  روھى ھالەت ئۇزاق داۋاملىشىپ ، سىزنى ئارامدا قويمايدۇ .
      دۇنيا تارىخىدا  ئىنتايىن ئاز ساندا شۇنداقمۇ شەخسلەر بولىدۇكى ئۇلار قىلغان ئىشنىڭ تارىخىي ئەھمىيىتى رىيال ئەھمىيىتىگە قارىغاندا ناھايىتى چوڭ بولىدۇ . ئۇزاق مۇددەتكىچە ئۆز تەسىرىنى يوقاتمايدۇ .ئامېرىكا زوڭتوڭى لىنكولىن(توغرىسى لىڭكېن ئىدى ) دەل ئەنە شۇنداق ئادەمدۇر . مەن  سىزنىڭ قىلغان ئىشڭىزنى ئامېرىكا زوڭتوڭى لىنكولىنغا  (توغرىسى لىڭكېن  )ئوخشاش ئورۇنغا قويۇشقا بولىدۇ دەپ قارايمەن . بۇنداق ئادەم بولۇش ئۈچۈن جاھاننى پاتۇرىدىغان كۆڭۈل بولۇش كېرەك . نەچچە يۈزيىل كېيىنكى ۋەزىيەتنى كۆرەلەيدىغان  تەپەككۇر كۆزى بولۇشى كېرەك .
     لىنكولىن(توغرىسى لىڭكېن  ) قۇللارنى ئازات قىلىپ ، ئۇلارنى ئاق تەنلىكلەر بىلەن باراۋەر ئورۇنغا ئىگە قىلدى . بۈگۈنكى كۈندە ئامېرىكىدا ئوبامادەك  قارا تەنلىكلەر پۇشتىدىن بولغان بىر ئادەمنىڭ زوڭتوڭ بولۇشىنى دەل ئاشۇ لىنكولىننڭ  قۇللارنى ئازات قىلىش خىتاپنامىسىنىڭ تارىخىي رولىدىن ئايرىپ قارىغىلى بولمايدۇ . بۇ سەۋەپتىن ئامېرىكىدا جەنۇپ -شىمال ئۇرۇشى كېلىپ چىقتى . جەنۇپ –  شىمال ئۇرۇشى ئەمەلىيەتتە  قۇللارنى ئازات قىلىشتىن كېلىپ چىققان ئۇرۇش . ئاشۇ خىتاپنامىنىڭ ئېلان قىلىنىشى بىلەن  ئامېرىكا  خەلقى   بۇ ئۇرۇشقا يۈزلىنىشكە مەجبۇر بولدى . ئۇرۇش ناھايىتى ئازاپ – ئوقۇبەتلىك ، ئېچىنىشلىق ئىش  بولسىمۇ لىنكولىن(توغرىسى لىڭكېن ) بۇ ئۇرۇشقا باتۇرلۇق ۋە يىراقنى كۆرەرلىك بىلەن ئاتلاندى ۋە ئامېرىكىنىڭ بۆلۈنۈپ كېتىشنىڭ ئالدىنى ئالدى  .  دەل مۇشۇ تۆھپىسى بىلەن ئۇ ئامېرىكا تارىخىدىكى ئەڭ مەشھۇر زوڭتوڭنىڭ بىرى بولۇپ قالدى .گەرچە  150 يىل ئۆتكەن بولسىمۇ ئەمما ئامېرىكا خەلقى يەنىلا ئۇنى ناھايىتى چوڭ بىلىدۇ . دۇنيا خەلقىنىڭ نەزىرىدىمۇ شۇنداق  . مەنمۇ ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىنىڭ ئالدىدىكى ئامېرىكا زوڭتوڭىدىن پەقەت  جورج ۋاشىڭتېن،  توماس جېففېرسېن ۋە  لىنكولىن(توغرىسى لىڭكېن  )دىن ئىبارەت ئۇچىنىلا بىلىمەن .  شۇڭا دەيمەنكى گەرچە سىز تەختتە بەك قىسقا تۇرغان  بولسڭىزمۇ كېرەك يوق .  ھەقىقىي بىر مەشھۇر شەخس ئۇزۇن مۇددەت  ئۆتكەندىن كېيىنمۇ  تارىخ بېتىدىن ئورۇن ئالالىسا ، بىر دۆلەتتىلا ئەمەس بەلكى پۈتۈن دۇنيادا ئۇلۇغلانسا  ئاندىن سىناقتىن ئۆتكەن بولىدۇ . سىزمۇ ئاشۇنداق ئۇزۇن ۋاقىت ئۆتكەندىن كېيىن تارىختىن ئورۇن ئالدىغان ئادەم بولىسىز . ئەمما پۇتىن ئۇنداق بولالمايدۇ . سىز  دۇنيادا ئالقىشلىنىدىغان شەخس . پۇتىن بولسا  پەقەت بىرلا دۆلەتتە . مۇشۇ نۇقتىدىن ئالغاندا سىزنىڭ پۇتىنغا  ۋە ئۇنىڭ ئورنىغا ھەۋەسلىنىشىڭىزنىڭ ھاجىتى يوق .
      سىزنىڭ قىلغان ئىشڭىز بىر ئادەمىڭ  بالىلىرىنى  ئۆي – ئوچاقلىق قىلىپ ، پىشىپ يېتىلگەندا بۆلەك چىقىرىشىغا ئوخشايدۇ . ئائىلە  بەك چوڭ بولسا ياخشى ياشىغىلى بولامدۇ  ياكى كىچىكرەك بولسا ياخشى ياشامدۇ؟ بەك چوڭ بولسا ياخشى تەرىپىمۇ بار ، ياخشى ئەمەس تەرىپىمۇ بار . ياخشى ئەمەس تەرىپى خۇي – پەيلى ئانچە ئوخشاپ كەتمەيدىغان  كىشىلەر بىر ئۆيدە تۇرۇشقا توغرا كېلىدۇ . بۇ ئەلۋەتتە  باشقۇرۇشنىڭ قىيىنلىقىدىن باشقا يەنە كىشەلەرگە بەزى قولايسىزلىق ، بەزىدە تالاش – تارتىش ۋە ئۇرۇش جىدەلنى تېپىپ بېرىدۇ . شۇڭا  پەقەت شۇ ئۆيدە تۇرۇۋاتقانلار خالىسىلا ئايرىم – ئايرىم ھالەتتە تۇرسا ياشاش سۈپىتى  ياخشىراق بولىدۇ .  سىز بۆلۈۋەتكەن بۇ ئائىلە ئەسلى ناھايىتى چوڭ ئىدى . باشقۇرۇشقىمۇ تازا ئەپ  ئەمەس ئىدى . سىز ئۇلارنىڭ  ھەممىسىنى  ئۆزى خالىغانچە ياشىسۇن دېيەلىدىڭىز .   سىز بالىلىرىڭىزنىڭ ئارزۇسى بويىچە ئۇلارنى   بولەك چىقىرىپ ، مۇستەقىل ياشاشقا دالالەت قىلدىڭىز  . ئەڭ دەسلەپتە ئۇلار ئازراق قىينالغان بولسىمۇ ئەمما ھازىر كەملىرىنى تولۇقلاپ ، يوقلىرىنى بار قىلىپ ،  مۇستەقىل ياشاشقا لازىملىق بولغان  شارائىتنىڭ ھەممىسىنى ھازىرلاپ  ، خەلقئارا جەمىيەتنىڭ  بىر باراۋەر ئەزاسىغا ئايلاندى  . ھازىر بۇ بالىلار ئۆزىنىڭ كۈنىنى ئۆزى ئالالايدىغان ئەھۋالغا كەلدى . سىزمۇ ئۇلاردىن ئەمدى ئەندىشە قىلمايدىغان ھالغا كەلدىڭىز . بۇ قالتىس ئەھمىيەتلىك چوڭ ئىش . ئەگەر ئۇلارنىڭ  راستىنلا بىللە ياشىغۇسى بولسا ئۇ ھالدا مەجبۇرى ھالدا ئەمەس بەلكى ياۋروپا ئىتتىپاقىغا ئوخشاش ئوزى خالاپ بىرلىشىدۇ  . شۇ چاغدا ئاندىن ئۇ  ھەممىسى خالىغان ، پايدا مەنپەئەت مەسىلىسى ياخشى ھەل قىلىنغان يىمىرىلمەس بىر ئىتتىپاق بولىدۇ . شۇڭا كېيىنكى ئەۋلاتلارنىڭ  بىزدىن ئەقىللىق چىقىپ ، تېخىمۇ ياخشى بولغان ، باراۋەر بولغان ، ئارىدا ئۇرۇش – جىدەل بولمىغان  بىرلىشىش يولىنى تېپىپ چىقالايدىغانلىقىغا ئىشىنىش كېرەك .چۈنكى كىشىلەر بارغانسېرى مەدەنىي بولغان جەمىيەتكە يۈزلىنىدۇ.
      سىزنىڭ  ئەينى چاغدا قوللانغان يېڭى تەپەككۇرىڭىز ئىتتىپاقنىڭ پارچىلىنىپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئاساسىي ئامىل .  بۇ ئارقىلىق سىز قان تۆكۈپ تۇرۇپمۇ بولمايدىغان ئىشنى ۋۇجۇتقا چىقىرىپ  بەردىڭىز . تارىخ تەرەققىياتىنى تېز سۈئەتتە ئالغا سۈردىڭىز .بۇنىڭغا كېيىنكى تارىخ  ھامان ھەققانى ھۆكۈم چىقىرىدۇ .
      ئىتتىپاق پارچىلىنىشى كېرەكمۇ يوق دېگەنگە جاۋاپ بېرىدىغىنى شۇ ئىتتىپاققا كىرگەن ھەرقايسى جۇمھۇرىيەتلەردىكى خەلقتۇر . لېنىن ئەينى ۋاقىتتا بۇ ئىتتىپاقنى قۇرغاندا  پەقەت تۆتلا  جۇمھۇرىيەت بولۇپ ، ‹‹ھەرقايسى جۇمھۇرىيەتلەر ئۆز ئىختىيارى بىلەن ئىتتىپاققا كىردى ، ئۆزى خالىغان چاغدا ئىتتىپاقتىن چىقىپ كەتسە بولىدۇ ›› دېگەن سۆزنى نىزامنامىگە كىرگۈزۈپ ، مىللەتلەرنىڭ ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش ھوقۇقىنى ھېچ بولمىغاندا نەزەرىيە جەھەتتىن بولسىمۇ كاپالەتكە ئىگە قىلغان ئىدى . كېيىنىكى ئۆزگىرىشلەر پۈتۈنلەي سىتالىننىڭ لېنىنىڭ بۇ ئارزۇسىغا مۇخالىپ ئىش قىلغانلىقىدىن كېلىپ چىققان . شۇڭا ئەگەر لېنىن يەنە بىرنەچچە يىل ئۇزۇن ياشىغان بولسا ئۇ ھالدا خەلقارا كوممۇنىزىم ھەركىتىنىڭ تەقدىرى چوقۇم باشقىچىرەك يېزىلغان بولاتتى دەپ قارايمەن . چۈنكى ئۇ سىتالىنىنىڭ سوۋېت كومپاتىيەسىنىڭ باش شۇجىسى بولۇشىغا قوشۇلماي  ۋەسىيەت قالدۇرۇپ كەتكەن . سىز دەل لېنىنىڭ ئاشۇ سۆزىگە ۋە ئىدىيىسىگە  ۋارىسلىق قىلدىڭىز .  خەلق خالىمىسا ئۇنى مەجبۇرى ساقلاپ قالىمەن دېگەن بىلەن نۇرغۇن ئادەمىنى ئازاپقا قويىدىغان گەپ . سىز خەلقنىڭ تاللىشىغا ، ئارزۇسىغا ھۆرمەت قىلدىڭىز . خەلق خالىغاننى قىلىش – بۇ ھەقىقى بىر باراۋەرلىك ئىدىيىسى بار  ، ئادىمىلىكى تولۇق يېتىلگەن ، ئىدىيىسى ئىلغار ، دېموكراتىك ئاڭغا ئىگە ئادەمنىڭ قىلىىدىغان ئىشى . شەخسىيەتچى ، ئۆزىدىن باشقىلارنى ئويلىمايدىغان ئادەملەر ھەرگىزمۇ ئۇنداق قىلالمايدۇ .دۆلەت ، سىنىپ  دېگەنلەر ھامان يوقىلىدۇ . كىم بىلىدۇ پۈتۈن دۇنيادىكى بارلىق مەدەنىيەت ، دۆلەت ۋە مىللەتلەر يۇغۇرۇلۇپ بىرلىشىپ كېتىدىغان دەۋر كېلىپ قالسا مەن سېنى باشقۇرىمەن ، سەن چوقۇم ماڭا بويسۇنۇشىڭ  كېرەك  ، ھەممىسى مېنىڭ دەپ  زىمىن تالاش تارتىشى قىلىپ ، قان تۆكۈشنى كەلتۈرۈپ چىقارغان   كىشلەر  تارىخ سوتى تەرىپىدن  سوتلىنامدۇ تېخى .
   سىزنىڭ يېڭى تەپەككۇرىڭىز بويىچە ئىككى گېرمانىيە بىرلىككە كېلىپ ،80 مىليوندىن ئارتۇق نېمىسلارنىڭ بىللە تۇرۇشتىن ئىبارەت مىللىي ھېسسىيات ئارزرۇسى ئىشقا ئاشتى . بۇ گېرمان مىللىتى ئۈچۈن قىلىنغان ئاجايىپ  چوڭ ئىش . بىر تارىخىي خاتالىقنىڭ تۈزىتىلىشى . شۇ سەۋەپتىن گېرمانىيە خەلقىمۇ سىزنى مەڭگۈ ئۇنتۇپ قالمايدۇ .
   قىسقىسى سىز قىلغان ئىشلارنىڭ ئەھمىيىتىنى دۇنيا خەلقى چۇشەندى ۋە ئېتىراپ قىلدى . شۇ ۋەجىدىن نوبىل مۇكاپاتى ئالدىڭىز . بۇ مۇكاپات ھازىز سىزنىڭ ئورنىڭىزدا ئولتۇرغان پۇتىنغا نېسىپ بولمايدۇ . ھەتتا ئۇ ئۇنىڭغا نامزاتمۇ بولالمايدۇ  . شۇڭا سىزنىڭ  ئۇنىڭ ئورنىغا چىقسام بولاتتى دېگەن ھەۋەستە بولۇشىڭىز ھەم كەم ئەقىللىق ھەم رىياللىققا ئۇيغۇن ئەمەس . ئۆزىڭىزنىڭ كىملىكىنى ھېس قىلىپ يەتمىگەنلىكىڭىز . شۇڭا سىزنى مەن ‹‹ مەن بولسام دۇنيانىڭ ھەممە يېرىدە قارشى ئېلىنىدىغان دۇنياۋى تارىخىي  شەخس ، مەن بىر ئىنسان ، بىر توغرا ئىدىيىگە ئىگە ئىنسان   قىلىدىغان ئىشنى ئورۇنلاپ بولدۇم›› دېگەن شان -شەرەپ  قۇچىقى ئىچىدە خاتىرجەم  ھالدا ئاخىرقى ھاياتىڭىزنى ئۆتكۈزۈشىڭىزكە  دالالەت قىلىمەن .
                                      ھۆرمەت بىلەن :
                                 ئادىلجان ئەركىن ھەقلىق
                                 2015-يىلى 3-ئاينىڭ 22-كۈنى

جاۋاب يېزىش