Deprecated: __autoload() is deprecated, use spl_autoload_register() instead in /customers/6/1/7/uyghur.kim/httpd.www/wp-includes/compat.php on line 502 Deprecated: Function create_function() is deprecated in /customers/6/1/7/uyghur.kim/httpd.www/wp-includes/pomo/translations.php on line 208 Eslimide eslimiz » Azat Uyghur Munbiri

TARIHI EMINIYE – HISTORY OF PEACE
HUNLARNING QISQICHE TARIHI
SHERQIY TURKISTAN TARIHI
QESHQERNING YEQINQI WE HAZIRQI ZAMAN MAARIP TARIXI
Tengri qamchisi Atilla
1933-1937 - yilliridiki weqeler
1944 - yilidiki weqeler
Ottura Asiya Tarixi Tézisliri
Seidiye xanliqi heqqide qisqiche bayan
Sopaxun Sawurof Heqqide Stalingha yollanghan xet
Sun jungsen we Ilixan Töre
Uyghurlarning Mongghul impiriyiside oynighan roli.
Uyghurlar Sherqte we Gherbte
Qedinqi Merkizi Asiya
Uyghur Kilassik Edebiyat Tarixi
Uyghur Maarip Tarixi
Tarixtin Qisqiche Bayanlar
Hoten Qozghulingi Heqqide
Uyghurlar - Turghun Almas
«Tarixiy reshidiy» heqqide
Ili sultani obul elaning chet eldiki tutqunluq hayatigha da'ir muhim üch höjjet
Qaraxanilar we Idiqut xanliqi heqqide
9 - 12 - Esirlerdiki Uyghur Döletliri
8-10- Esirlerdiki Gherbiy Yurt heqqide tetqiqat
Qedimqi Merkizi Asiya
Jenubiy Shinjyang Uyghur xiristiyan uyushmisi
Kazaklar Aqsuda
Alte Sheher Mektupliri
Yerken xanliqi tarixidin omumiy bayan
Ürümchi Söhbitidin kéyin
Seidiye xanliqigha dair matériyallar
Qaraxanilarning Dölet Teshkilati
Orxun Uyghur xanliqining qisqiche Tarixi
Farabi we uning Pelsepe sistémisi
Choqan welixanow we Uyghurlar heqqide
Uyghur kilassik Edebiyat tarixi
Xoten qozghilingi Heqqide
Millitars Shing dewridiki eslime
Bughraxanlar tezkirisi
1933 - 1937 - yilliridiki weqeler
6 - déwiziye
1944 - yilidiki paaliyet
Shinjyang Tarix Matériyalliri 1- 50
Uyghurlarning shekillinish jeryani
Balasaghunning Orni
Milliy Armiyining qisim qurulmisi
Orxundin Jewherler 1 - 2
Altay neshriyati
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6

!Barliqimiz Bedel Bolsun Weten Üchün

.Sehipimizdiki Barliq Eserler Heqsiz. Xalighanche Chüshürüp Paydilansingiz Bolidu

Eslimide eslimiz

Abduweli ayup

”Uyghurluq musapemdiki amérika“ ning dawami

May éyining axirqi düshenbisi amérikida qehrimanliqni eslesh küni. Shu munasiwet bilen jüme küni xatip xutbide xatip buheqte toxtaldi. Ehkamlirimizda insaniy hörmetning dexlisizliki, allahning bir insanning qimmitini insaniyetning qimmitige teng qilip mu’eyyenleshtürgenlikini, shu seweblik quranda ”bir ademni öltürgenlik barliq insanlarni öltürgen bilen barawer, bir ademni qutquzghanliq pütkül insanlarni qutquzghangha teng“ diyilgenlikini, quranning insanlarni insanlargha qul qilidighan mustebitlik we adetlerge qarshi meniwiy qural bolghanliqini tepsili tekitlep ötti.
Xutbidin kéyin xatip jama’etke tekshi köz yügürtip a’iliside özining, bashqilarning, wetinining we bashqa eldiki kishilerning hörlüki üchün janpidalar barlarni ornidin turushqa chaqirdi. Turghanlargha qarap rehmet éytiqandin kéyin uruq-tughqanliri ichide hörlük üchün qurban bolghanlar barlarni ornidin turushqa teklip qildi. Axirida dosit –buraderliri échide hörlük pidakarliri barlarni ornidin turushqa dewet qildi. Xatip ornidin turghan hemmeylenge yene bir qétim ihtiram bildürgendin kéyin, ularni hörlük üchün köreshküchilerning ewladi, tughqini we dost buraderliri bolghanliqi üchün pexirlinishke chaqirdi we mubareklidi. Jümedin kéyinki yekshenbe küni chirkawlardimu hörlük pidakarlirini eslesh murasimlirining bolghanliqi télwizorlarda xewer qilindi.
Mesjid we chirkawlarda hörlük jengchilirige salam we ihtiram bildürüshlirining sewebi mayning axirqi düshenbisi amérika xelqining erkinilik jengchilirini eslesh we ulargha hörmet bildürüsh küni ikenduq. Amérikida bundaq höriyet pidakarlirini yad étish pa’aliyetliri bir ay yaki bir orunda cheklenmeydiken. Bundaq ishlar herqaysi shitat, sheher we türlük sorunlarda omumlashqaniken. Kanzas unwirsititining eng égiz, eng körinerlik we eng awat doqmushida bir heywetlik munar qed kötürüp turidu. Bu munar kanzas unwirsititi oqughuchiliridin ikkinchi dunya urshi mezgilide eskerlikke tizimlitip urush tumanliri ichide hayatidin ayrilghanlargha béghishlanghan. Munardin künde ikki qté’im munglüq küyler anglinip derstin qaytip aldirash kétiwatqan kishilerning bezililirini munglandursa, bezilirini oygha salidu. Menmu shundaq oygha chöküp qedimini astilitalaydighanlarning biri. Chünki bu matem küyliri ikkinchi dunya urshida hörlük üchün jan bergen situdintlargha atalghan. Urushta kanzas unwéristitidin 250 din artuq oqughuchining qurban bolghanliqi éniqlanghan bolup, izdesh hazirmu dawamlishiwitiptu. Munar töt terepke ochuq qilip lahiyelengen bolup her tereptiki tamgha erkinlik qurbanlirining nami qapartip chiqirilghan idi. Her bir tamda xéli chong ariliq bosh qaldurlghan bolup, yéngidin bayqalghan hörlük pida’iylirining ismi shu yerdin orun aldiken. Bu munar 1945-yili fashizimgha qarshi dunya urshidin kéyin yasalghan. Munarning üstige yawrupaning awazi tolimu yangraq we mungluq bir xil chong tiptiki chalghusi orunlashturulghan iken. Künde ikki qétim anglinidighan mozika ashu chalghuda chélinidiken. Mektep munar pütkendin bashlap hazirghiche mexsus muzika oqutquchisi qilip erkinlik jengchiliri üchün her küni musibetlik küyler bilen matem bildürüp kiliwitiptu. Mezkur oqutquchi yene mexsus matem küylirige qiziqidighan oqughuchilargha munarda ders béridiken.
2009-Yili awghustta washingitonda sayahette bolghan künlirimde ikkinchi dunya urshida jan pida qilghan qehrimanlar üchün tiklengen xatir abidisini ziyaret qildim, abide jaylashqan meydangha chirayliq fontan yasalghan idi. Dostumning ayali diqetsizla sugha putini chilap emdi olturiwidi, dostum terpidin keskin ret qilindi. Köngülsizlikke guwah bolghinim üchün sel bi’ep his qilghan bolsammu dostumning qetiylikige hörmitim qozghaldi. Qarisam etrapimizda héchkim suda put qollirini chayqimay, sükütte olturuptu yaki aylinip yürüptu. Shunche tinjiq hawada kishilerning resmiy kiyinip atayin bu meydangha kilip sükütte turushliri qehrimanlargha éhtiram bildürüsh üchün iken. Kéyin washsingitonda fashizim we kominizim destidin halak bolghanlar üchün xatére munarisi ornitilghanliqidin xewerdar bolup söyündüm. Insanning dini, milliti, hörliki we xasliqini inkar qilidighan barliq idologiye lenetke layiq idi.
Öyümning keynide bir yéshil töpilik, töpilikke chiqip qarighanda ikki yüz métirlar ariliqta nahayiti éniq körgili bolidighan bir kökül meydan bar idi. Sheherning merkizdiki bu bosh yer da’im mende te’ejjüp peyda qilatti. Künlerning biride chéniqish merkizide yügreshtin zérikip héliqi yapyishil dalini aylinip yügürgüm kélip qaldi. Etrapni aylinip bir yoghan xatire tashqa oyulghan xetlerni oqughandin kéyin bu yerning esli qulluqqa qarshi dimkuratlar bilen hémayichi jumhuriyetchiler arisida yüz bergen jenub-shimal urshi mezgilidiki bir jeng meydani ikenlikini bildim. Özini jeyhak dep namlandurghan lawrénsliq höriyetchiler qulluq tereptarliri bilen bu yerde qehrimanlarche élishqaniken. Lawrénisliqlar erkinlik jengchilirining isimlirini töpilikke ornitilighan bir tashqa oyup, ularning qéni tökülgen her ghérich tupraqnimu bügüngiche öz péti buzmay saqlap kéliwitiptu.
Amérikiliqlarda ”erkinlik bedelsiz bolmas“ dégen ibare da’im tilgha élinidu. Hörlük üchün bedel töligenlerning namigha atap abdilerni tiklesh, xatére künlirini békitish, sheher –bazarlargha ularning namini bérish qatarliqlardiki mexset hörlük üchün muressesiz köresh qilidighan rohni her bir insanning qelbige singdürüsh üchündur. Erk pidakarlirini herwaqit heryerde eslesh bügünkiler behriman boliwatqan yashash, oylash, sözlesh, ishinish we bexitlik bolush erkinlikining söyümlük janlar bedilige kelgenlikini tekitlesh üchündur, elwette. Eger erkinlik üchün köreshkenler, hörlük üchün eziz janlirini we qan-terini atighanlar xatirilenmise, eslenmise erkinlik enenige aylanmaydu. Hörlükni söyüp, erk üchün yashap könmigenler mehkumluqqa, qulluqqa adetlinip qalidu. Hörlük xatirlenmigen elde qulluq numus bilinmeydu. Höriyetsöyerlerni eslesh shunga texirsizdur.
Amérikida oqughinim bilen amérikiliqlarning eksiche men diyarimizdiki hörlük teshebbuschilirini esleshte boshang, unutqaq, biperwa ikenmen. Buni 2012-yili bir dostum qeshqerge kelgende abduqadir damollining meqberisini tapalmay nadamet ichide his qildim. Men amérikidin qaytip uzaq ötmey damollamning mazirigha tawapqa barghan bolghachqa nedilikini bilettim, emma shu bir barghanche yoluqmaptimen. Dostumni bashlap bérip herqanche izdepmu tapalmidim. Shu mehellide yashawatqan kishilermu, görkarlarmu, tawapqa kelgen bashqa ziyaretchilermu dep bérelmidi. Ikki sa’et izdep axiri özimiz taptuq.
2008-Yili turpangha bardim, lékin abduxaliq uyghurning meqberisige bérishni untuptimen. 2013-Yili iyunning axiri aqsuda boldum, biraq, lutpulla mutellipning qebrisige bérish ésimge kelmeptu. Diyarimizda, qewmimizde , qelbimizde erkinlik jengchillirini eslesh adetke aylanmighachqa untuptimen. Xatérilesh kérek iken, amérikiliqlardek hörlük üchün jan bergenlerge sheherlerde abide qaturalmisaqmu ghérip mazarlirini tawap qilishimiz kérek iken. Xeqlerdek erk pidakarlirining ismi bilen kocha mehellilirimizge nam bérelmisekmu ularning rohigha atalghan du’alirimizni télimizdin ayrimasliqimiz kérek éken. Ularning nami télimizdin, izi yérimizdin, ghayisi dilimizdin öchti digenlik bizde hörlük rohi öchkenge barawer iken.
Özgerseng deymen. Men söyüp yazghanlirimni hayattin mene izdigen, yaman adetlerge, xata pozitsiyege, natoghra tepekkurgha qul bolushni ret qilghan, muweppeqiyettin waz kechmeydighan barliq qedirdanlirimgha söyünüp hediye qilimen. Közliginim ortaq xushalliq, küyliginim özgirish marshi, ümid marshidur.

جاۋاب يېزىش