Deprecated: __autoload() is deprecated, use spl_autoload_register() instead in /customers/6/1/7/uyghur.kim/httpd.www/wp-includes/compat.php on line 502 Deprecated: Function create_function() is deprecated in /customers/6/1/7/uyghur.kim/httpd.www/wp-includes/pomo/translations.php on line 208 Hörlük, ippet we tajawuz » Azat Uyghur Munbiri

TARIHI EMINIYE – HISTORY OF PEACE
HUNLARNING QISQICHE TARIHI
SHERQIY TURKISTAN TARIHI
QESHQERNING YEQINQI WE HAZIRQI ZAMAN MAARIP TARIXI
Tengri qamchisi Atilla
1933-1937 - yilliridiki weqeler
1944 - yilidiki weqeler
Ottura Asiya Tarixi Tézisliri
Seidiye xanliqi heqqide qisqiche bayan
Sopaxun Sawurof Heqqide Stalingha yollanghan xet
Sun jungsen we Ilixan Töre
Uyghurlarning Mongghul impiriyiside oynighan roli.
Uyghurlar Sherqte we Gherbte
Qedinqi Merkizi Asiya
Uyghur Kilassik Edebiyat Tarixi
Uyghur Maarip Tarixi
Tarixtin Qisqiche Bayanlar
Hoten Qozghulingi Heqqide
Uyghurlar - Turghun Almas
«Tarixiy reshidiy» heqqide
Ili sultani obul elaning chet eldiki tutqunluq hayatigha da'ir muhim üch höjjet
Qaraxanilar we Idiqut xanliqi heqqide
9 - 12 - Esirlerdiki Uyghur Döletliri
8-10- Esirlerdiki Gherbiy Yurt heqqide tetqiqat
Qedimqi Merkizi Asiya
Jenubiy Shinjyang Uyghur xiristiyan uyushmisi
Kazaklar Aqsuda
Alte Sheher Mektupliri
Yerken xanliqi tarixidin omumiy bayan
Ürümchi Söhbitidin kéyin
Seidiye xanliqigha dair matériyallar
Qaraxanilarning Dölet Teshkilati
Orxun Uyghur xanliqining qisqiche Tarixi
Farabi we uning Pelsepe sistémisi
Choqan welixanow we Uyghurlar heqqide
Uyghur kilassik Edebiyat tarixi
Xoten qozghilingi Heqqide
Millitars Shing dewridiki eslime
Bughraxanlar tezkirisi
1933 - 1937 - yilliridiki weqeler
6 - déwiziye
1944 - yilidiki paaliyet
Shinjyang Tarix Matériyalliri 1- 50
Uyghurlarning shekillinish jeryani
Balasaghunning Orni
Milliy Armiyining qisim qurulmisi
Orxundin Jewherler 1 - 2
Altay neshriyati
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6

!Barliqimiz Bedel Bolsun Weten Üchün

.Sehipimizdiki Barliq Eserler Heqsiz. Xalighanche Chüshürüp Paydilansingiz Bolidu

Hörlük, ippet we tajawuz

Abduweli ayup

«Uyghurluq musapemdiki amérika»ning dawami
Amérikidiki oqushumning üchinchi mewsümide bir qizning tajawuzgha uchrighanliq weqesi mektipimizning gézitide xewer qilindi. Mektep élixet adirisimizgha agahlandurush ewetip bu weqedin bizni yene bir ret waqiplandurdi. Arida bir qanche yerlik téliwiziye istansisi héliqi qizni ziyaret qildi. Qiz yataqdashliri bilen köngül échip qaytip mektep etrapidiki ormanliqta aylinip yürgen waqitta basqunchiliqqa uchrighan iken. Men téliwizor ikranida özining tajawuzgha uchrash jeryanini temkinlik bilen bayan qiliwatqan qizgha ichimde apirin oqudum. Méning nezirimde u qiz batur édi. Menche xelqi alem aldida söz-chöchektin, iza-ahanettin qorqmay öz ippitini tajawuzgha uchrighanliqi üstidin shikayet qilish uningdek on sekkiz yashlardiki qizlarda az uchraydighan qeyserlik édi.
Bir küni bu heqte men tilshunasliq mitodliri dersini bille anglaydighan sara dégen qiz bilen paranglashtim. U méning basqunchiliqqa uchrighan héliqi qizgha bunche apirin éytip kétishimdin te’ejjüplendi. Uning qarishida ippiti xorlanghan herqandaq qiz ashundaq ashkare özini qoghdishi, bolghan ehwalni saqchigha melum qilishi, kechürmishini téliwizorda ayan qilish arqiliq mushundaq paji’elerdin bashqilarni agahlandurishi normal ehwal iken. Shundin kéyin bashqa amérikiliq sawaqdash qizlardinmu bu heqte soridim. Hemmisi saradek qaraydiken. Peqet u qizning jasaritige heyran qalghini türk, ereb we ottura sherqliq bashqa musulman we gheyri musulman oqughuchilar iken. Qiziqarliq yéri, men bilen bir mehellide olturidighan musulman bingal qoshnam bilen dinsiz bingal qoshnam ikkilisi bu qizdiki jesurluqqa tang qaptu.
Bu ish manga bek tesir qilghan bolsa kérek uzaqqiche unutalmidim.
Manga uyghurlar bilen amérikiliqlarning eng gewdilik perqliri mushundaq mesililerge bildüridighan inkasida ipadilinidighandek bilindi. Mesilen,amérikida ata-anilarning balilarni, erlerning ayallirini urushi qanungha xilap. Uyghurlar boysunishi kérek bolghan junggo qanunliridimu oxshash. Halbuki, amérikida balilirini urghan ata-anilarning we ayallirigha zorluq qilghan erlerning qanun boyiche jazalanghanliqini anglash we körüsh mumkin. Emma uyghurlar arisida bundaq jinayetler bilen sotlanghanlarni men 40 yashqa kirgiche anglapmu baqmaptimen. Bundaq jinayetler yoqmu? Bar. Bar bolupmu xélila kengri. Téxi ekische éridin tayaq yep baqmighan ayal we ata-anisidin edipini yimigen balilarni tapmaq qiyin toxtishi turghanla gep. Bu yerdiki mesile, qanun jinayet dep bikitken a’ile zorawanliqi qilmishining amérikiliqlarda jinayet spitide qobul qilinishi, eksiche uyghurlarning ingida jinayet dep itirap qilinmasliqidur. Shunga uyghur ayallar erlirining zorluq we zorawanliqlirigha ünsiz süküt qilidu. Uyghur balilar mes dada, layaqetsiz anilarning ten jazaliri we dil azarlirigha amalsiz süküt qilidu. Yuqarqi ippet tajawuzchiliqi uyghur diyarida yüz bergen bolsa bichare qiz qanungha eriz qilmighanning üstige tajawuzchi melundin bu ishni hich birige tinmasliqni tilishi mumkin.
Wetenge qaytqandin kéyinki qamalghan künlirimde bir basqunchiliq qilish dilosidin xewer taptim. Jinayetchi jemiy 26 ayalgha basqunchiliq qilghan bolup bulardin eng axirqi ikkisi dilo melum qilghan, yene ikkeylenning kimliki jinayetchining yénidin tipilghachqa özining tajawuzgha uchrighanliqini itrap qilghan, qalghan 22 ayal dilo melum qilish tügül bu ishlarni tilgha élishnimu xalimighan. Ippet nomusi xorlanghan bunche köp ayalning süküt qilishi jemiyitimizde mushundaq jinsiy tajawuzning dawamlishiwatqanliqi we yene dawamlishidighanliqini chüshendüridu. Eger birinchi qétim zorluq qilinghan ayal amérikiliq héliqi qizdek dilo melum qilip, axbaratlargha jakarlap jinayetchini jazalitip we jinayetlik isteklerde boluwatqanlarning xorikini alalighan, qara yürikini mujiwiteligen bolsa édi qalghan 25 qétimliq jinayet sadir bolmasliqi mumkin édi.
Amérikida yene mushuninggha oxshaydighan bir dilo diqqitimni tartti. Téliwizorda körsitilishiche bir qiz 13 yash waqtida tutqun qilinghan. Jinayetchi melun bu qizni mexpi qamap on nechche yil saqlighan. Bu jeryanda qiz hiliqi xumperdin ikki baliliq bolghan. Bu qiz axiri bir amalini qilip tutqunluqtin qutulghan we dilo melum qilghan. Saqchilar jinayetchini qolgha alghandin kéyin yerlik saqchi da’iriliri sotning hökmi boyiche héliqi qizgha nechche milyon dollar tölem töligen, emma qiz muxbirlargha bu tölemge razi emeslikini, özining on nechche yilliq tutqunluq jeryanida tartqan jinsi xorluq we mejburlarshlarning azabini pul bilen toluqlighili bolmaydighanliqini, yerlik saqchi idarisi üstidin sotqa dawamliq erz sunidighanliqini bildürgen.
Eger bu dilo bizning diyarda yüz bergen bolsa belkim qiz axmaq, uning herkiti bihudiliktek chüshinilishi mumkin édi. Bezi kishilerning neziride bu ish jinayet hisablanmay, saqchilar üstidin erz qilinmighasliqimu mumkinti. Biri héliqi qiz saqchigha melum qilmaytti. Ata-ana we uruq tughqanlarmu «qol sunsa yeng ichide, bash yérilsa bök ichide» dep mezkur qizgha nesihet qilghan we ”ikki balangni yétim qilip néme qilisen“ déyiship balining dadisi bolghan iblisning üstidin sotqa eriz qilishini tosqan bolatti. Etraptiki bezi kishilerning neziride bu qizning ikki balini yétim qilish bedilige xorliniwatqan ghorurini qoghdishi qobul körülmeytti. Yene biri jinayetchini tutup, diloni pash qilalmighan saqchi idarisi üstidin sotqa eriz qilish bizning zéminda mutleq köp kishilerning xiyalighimu kirip chiqmighan bolatti. Chünki kishilrimiz saqchilarning qoghdash wezipisila bolup bashqurush hoquqi yoq ikenlikini bilmeydu yaki bilsimu amalsiz.
Uyghurning eqidiside insan allahning zémindiki wekili, xelpisidur. Insan allahqa wakaliten yer yüzini bashqurghuchi we awat qilghuchi, hetta perishtilermu insangha sejde qilishqa buyrulghan. Shundaq iken insanning ghoruri, nomusi we xahishi depsendige uchrisa néme üchün kishiler bir-birini sebrige ündeydu? Néme üchün héliqi dilodiki 22 ayal xorlanghan ippet nomusi üchün jinayetchining sotqa tartilishini telep qilmay süküt qilidu? Néme üchün uyghur ayalliri ippet tajawuzchilirini izagha qélishtin qorqup pash qilmaydu? Néme üchün qizlar qizliq sheripini ayaq asti qilghan melunlar bilen balisi bolghanliqi seweblik söz chöchektin qorqup bille yashashni talliwalidu? Néme üchün özining qizliqidin hisap birishke mejburlanghan kélin hisap sorighuchi yigitning ippitini sorashqa jüret qilalmaydu? Ejiba peqet tende izi qalmisa, bende körmisila téniwalidighan ish barmiken? Mektipimizdiki tajawuzgha uchrighan héliqi qizning jasaritini körgendin kéyin bu so’allar kallamdin ketmidi. Köz aldimizdiki özgermes paji’e shu édi. Allah güzel, söyümlük we hörmetlik qilip yaratqan qiz-ayallar jinsy tajawuzgha, mejburlashqa we rohi qulluqqa uchrisa haling ne dep sorash yoq, qoghdash yoq. Ekische bundaq paji’edin ashkare shikayet qilghan, qutulushqa heriket qilghan we xelqalemge yayghanlarning yüzi töküliwatqan, aldi keynide kot-kot üzülmeywatqan. Men uyghurda qiz-ayallarning qimmiti we ippiti ulardiki itiqad, muhebbet we ilim hikmetning makani bolghan qelbning ghubarsizliqi bilen emes haman tupraqqa aylinidighan tenning pakliqi bilen ölchinidighan bolup qalghanliqigha heyran. Menche bundaq rohni emes tenni uluqlash chüshenchisi minglighan uyghur er ayallirini bext bulaqlirining léwide ussuz qoyuwatqan bolushi mumkin édi. Démisimu qiz ayallarning exlaqi, imani we ilmi erlerning aldida itibargha élinmay qiz yaki emesliki toylishishning ölchimige aylinip qéliwatqanqi ri’alliq idi. Shunche ghayilik, qabiliyetlik, mihriban ayallarning qizliq ténidin mehrum chokan bolup qalghanliqi üchünla yalghuz we xéridarsiz yashashni tallishi kishini xursinduratti.
Ippet tajawuzchiliqi jinayet. Meyli uyghur ilide yaki amérikida bolsun insanla bolidiken bundaq jinayet sadir bolmay qalmaydu. Shunga bundaq jinayetning bolushi xeterlik emes belki kishilerning bu xil qilmishqa süküt qilishi, chapan yépishi, biperwaliq qilishi xeterliktur. Bundaq halet jinayetning dawamliq mewjüd bolup turushi we ewj élishini shara’it bilen teminleydu. Uyghur qiz ayallirining ippet nomusi haqaretke uchrighanda süküt qilishi tajawuzchilarning zorawanliqigha medet berginige barawer. Insaniy hörlüki ashundaq depsende qilinghanda sebir qilghan ana bundaq qulluq rohini qizigha ünsiz singdüriwatqan we oghligha bundaq paji’ening normal hadise ikenlikidin emeli ders bériwatqan bolidu. Balilarning a’ilidiki ata-anining terbiyisi we singdürgenlirini bir ömür ülge qilidighanliqini oylighinimda yuqarqi mehkumluqlar miras qéliwatqandek tuyulup ténim shürkinip yürügüm qanaydu. Qiz-ayalliri we acha-singilliri uchrawatqan erksizlikke, ippet tajawuzigha we rohi xorluqlargha yüz abiruyini dep süküt qiliwatqan kishilerni tajawuzchilarning shirikliri,bédikliri yaki yallanma chériklirimikin digüm kélidu.
Özgerseng deymen. Men söyüp yazghanlirimni hayattin mene izdigen, yaman adetlerge, xata pozitsiyege, natoghra tepekkurgha qul bolushni ret qilghan, muweppeqiyettin waz kechmeydighan barliq qedirdanlirimgha söyünüp hediye qilimen. Közliginim ortaq xushalliq, küyliginim özgirish marshi, ümid marshidur.

ھۆرلۈك، ئىپپەت ۋە تاجاۋۇز
ئابدۇۋەلى ئايۇپ

«ئۇيغۇرلۇق مۇساپەمدىكى ئامېرىكا»نىڭ داۋامى
ئامېرىكىدىكى ئوقۇشۇمنىڭ ئۈچىنچى مەۋسۈمىدە بىر قىزنىڭ تاجاۋۇزغا ئۇچرىغانلىق ۋەقەسى مەكتىپىمىزنىڭ گېزىتىدە خەۋەر قىلىندى. مەكتەپ ئېلىخەت ئادىرىسىمىزغا ئاگاھلاندۇرۇش ئەۋەتىپ بۇ ۋەقەدىن بىزنى يەنە بىر رەت ۋاقىپلاندۇردى. ئارىدا بىر قانچە يەرلىك تېلىۋىزىيە ئىستانسىسى ھېلىقى قىزنى زىيارەت قىلدى. قىز ياتاقداشلىرى بىلەن كۆڭۈل ئېچىپ قايتىپ مەكتەپ ئەتراپىدىكى ئورمانلىقتا ئايلىنىپ يۈرگەن ۋاقىتتا باسقۇنچىلىققا ئۇچرىغان ئىكەن. مەن تېلىۋىزور ئىكرانىدا ئۆزىنىڭ تاجاۋۇزغا ئۇچراش جەريانىنى تەمكىنلىك بىلەن بايان قىلىۋاتقان قىزغا ئىچىمدە ئاپىرىن ئوقۇدۇم. مېنىڭ نەزىرىمدە ئۇ قىز باتۇر ئېدى. مەنچە خەلقى ئالەم ئالدىدا سۆز-چۆچەكتىن، ئىزا-ئاھانەتتىن قورقماي ئۆز ئىپپىتىنى تاجاۋۇزغا ئۇچرىغانلىقى ئۈستىدىن شىكايەت قىلىش ئۇنىڭدەك ئون سەككىز ياشلاردىكى قىزلاردا ئاز ئۇچرايدىغان قەيسەرلىك ئېدى.
بىر كۈنى بۇ ھەقتە مەن تىلشۇناسلىق مىتودلىرى دەرسىنى بىللە ئاڭلايدىغان سارا دېگەن قىز بىلەن پاراڭلاشتىم. ئۇ مېنىڭ باسقۇنچىلىققا ئۇچرىغان ھېلىقى قىزغا بۇنچە ئاپىرىن ئېيتىپ كېتىشىمدىن تەئەججۈپلەندى. ئۇنىڭ قارىشىدا ئىپپىتى خورلانغان ھەرقانداق قىز ئاشۇنداق ئاشكارە ئۆزىنى قوغدىشى، بولغان ئەھۋالنى ساقچىغا مەلۇم قىلىشى، كەچۈرمىشىنى تېلىۋىزوردا ئايان قىلىش ئارقىلىق مۇشۇنداق پاجىئەلەردىن باشقىلارنى ئاگاھلاندۇرىشى نورمال ئەھۋال ئىكەن. شۇندىن كېيىن باشقا ئامېرىكىلىق ساۋاقداش قىزلاردىنمۇ بۇ ھەقتە سورىدىم. ھەممىسى سارادەك قارايدىكەن. پەقەت ئۇ قىزنىڭ جاسارىتىگە ھەيران قالغىنى تۈرك، ئەرەب ۋە ئوتتۇرا شەرقلىق باشقا مۇسۇلمان ۋە غەيرى مۇسۇلمان ئوقۇغۇچىلار ئىكەن. قىزىقارلىق يېرى، مەن بىلەن بىر مەھەللىدە ئولتۇرىدىغان مۇسۇلمان بىنگال قوشنام بىلەن دىنسىز بىنگال قوشنام ئىككىلىسى بۇ قىزدىكى جەسۇرلۇققا تاڭ قاپتۇ.
بۇ ئىش ماڭا بەك تەسىر قىلغان بولسا كېرەك ئۇزاققىچە ئۇنۇتالمىدىم.
ماڭا ئۇيغۇرلار بىلەن ئامېرىكىلىقلارنىڭ ئەڭ گەۋدىلىك پەرقلىرى مۇشۇنداق مەسىلىلەرگە بىلدۈرىدىغان ئىنكاسىدا ئىپادىلىنىدىغاندەك بىلىندى. مەسىلەن،ئامېرىكىدا ئاتا-ئانىلارنىڭ بالىلارنى، ئەرلەرنىڭ ئاياللىرىنى ئۇرۇشى قانۇنغا خىلاپ. ئۇيغۇرلار بويسۇنىشى كېرەك بولغان جۇڭگو قانۇنلىرىدىمۇ ئوخشاش. ھالبۇكى، ئامېرىكىدا بالىلىرىنى ئۇرغان ئاتا-ئانىلارنىڭ ۋە ئاياللىرىغا زورلۇق قىلغان ئەرلەرنىڭ قانۇن بويىچە جازالانغانلىقىنى ئاڭلاش ۋە كۆرۈش مۇمكىن. ئەمما ئۇيغۇرلار ئارىسىدا بۇنداق جىنايەتلەر بىلەن سوتلانغانلارنى مەن 40 ياشقا كىرگىچە ئاڭلاپمۇ باقماپتىمەن. بۇنداق جىنايەتلەر يوقمۇ؟ بار. بار بولۇپمۇ خېلىلا كەڭرى. تېخى ئەكىسچە ئېرىدىن تاياق يەپ باقمىغان ئايال ۋە ئاتا-ئانىسىدىن ئەدىپىنى يىمىگەن بالىلارنى تاپماق قىيىن توختىشى تۇرغانلا گەپ. بۇ يەردىكى مەسىلە، قانۇن جىنايەت دەپ بىكىتكەن ئائىلە زوراۋانلىقى قىلمىشىنىڭ ئامېرىكىلىقلاردا جىنايەت سپىتىدە قوبۇل قىلىنىشى، ئەكسىچە ئۇيغۇرلارنىڭ ئىڭىدا جىنايەت دەپ ئىتىراپ قىلىنماسلىقىدۇر. شۇڭا ئۇيغۇر ئاياللار ئەرلىرىنىڭ زورلۇق ۋە زوراۋانلىقلىرىغا ئۈنسىز سۈكۈت قىلىدۇ. ئۇيغۇر بالىلار مەس دادا، لاياقەتسىز ئانىلارنىڭ تەن جازالىرى ۋە دىل ئازارلىرىغا ئامالسىز سۈكۈت قىلىدۇ. يۇقارقى ئىپپەت تاجاۋۇزچىلىقى ئۇيغۇر دىيارىدا يۈز بەرگەن بولسا بىچارە قىز قانۇنغا ئەرىز قىلمىغاننىڭ ئۈستىگە تاجاۋۇزچى مەلئۇندىن بۇ ئىشنى ھىچ بىرىگە تىنماسلىقنى تىلىشى مۇمكىن.
ۋەتەنگە قايتقاندىن كېيىنكى قامالغان كۈنلىرىمدە بىر باسقۇنچىلىق قىلىش دىلوسىدىن خەۋەر تاپتىم. جىنايەتچى جەمئىي 26 ئايالغا باسقۇنچىلىق قىلغان بولۇپ بۇلاردىن ئەڭ ئاخىرقى ئىككىسى دىلو مەلۇم قىلغان، يەنە ئىككەيلەننىڭ كىملىكى جىنايەتچىنىڭ يېنىدىن تىپىلغاچقا ئۆزىنىڭ تاجاۋۇزغا ئۇچرىغانلىقىنى ئىتراپ قىلغان، قالغان 22 ئايال دىلو مەلۇم قىلىش تۈگۈل بۇ ئىشلارنى تىلغا ئېلىشنىمۇ خالىمىغان. ئىپپەت نومۇسى خورلانغان بۇنچە كۆپ ئايالنىڭ سۈكۈت قىلىشى جەمئىيىتىمىزدە مۇشۇنداق جىنسىي تاجاۋۇزنىڭ داۋاملىشىۋاتقانلىقى ۋە يەنە داۋاملىشىدىغانلىقىنى چۈشەندۈرىدۇ. ئەگەر بىرىنچى قېتىم زورلۇق قىلىنغان ئايال ئامېرىكىلىق ھېلىقى قىزدەك دىلو مەلۇم قىلىپ، ئاخباراتلارغا جاكارلاپ جىنايەتچىنى جازالىتىپ ۋە جىنايەتلىك ئىستەكلەردە بولۇۋاتقانلارنىڭ خورىكىنى ئالالىغان، قارا يۈرىكىنى مۇجىۋىتەلىگەن بولسا ئېدى قالغان 25 قېتىملىق جىنايەت سادىر بولماسلىقى مۇمكىن ئېدى.
ئامېرىكىدا يەنە مۇشۇنىڭغا ئوخشايدىغان بىر دىلو دىققىتىمنى تارتتى. تېلىۋىزوردا كۆرسىتىلىشىچە بىر قىز 13 ياش ۋاقتىدا تۇتقۇن قىلىنغان. جىنايەتچى مەلئۇن بۇ قىزنى مەخپى قاماپ ئون نەچچە يىل ساقلىغان. بۇ جەرياندا قىز ھىلىقى خۇمپەردىن ئىككى بالىلىق بولغان. بۇ قىز ئاخىرى بىر ئامالىنى قىلىپ تۇتقۇنلۇقتىن قۇتۇلغان ۋە دىلو مەلۇم قىلغان. ساقچىلار جىنايەتچىنى قولغا ئالغاندىن كېيىن يەرلىك ساقچى دائىرىلىرى سوتنىڭ ھۆكمى بويىچە ھېلىقى قىزغا نەچچە مىليون دوللار تۆلەم تۆلىگەن، ئەمما قىز مۇخبىرلارغا بۇ تۆلەمگە رازى ئەمەسلىكىنى، ئۆزىنىڭ ئون نەچچە يىللىق تۇتقۇنلۇق جەريانىدا تارتقان جىنسى خورلۇق ۋە مەجبۇرلارشلارنىڭ ئازابىنى پۇل بىلەن تولۇقلىغىلى بولمايدىغانلىقىنى، يەرلىك ساقچى ئىدارىسى ئۈستىدىن سوتقا داۋاملىق ئەرز سۇنىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.
ئەگەر بۇ دىلو بىزنىڭ دىياردا يۈز بەرگەن بولسا بەلكىم قىز ئاخماق، ئۇنىڭ ھەركىتى بىھۇدىلىكتەك چۈشىنىلىشى مۇمكىن ئېدى. بەزى كىشىلەرنىڭ نەزىرىدە بۇ ئىش جىنايەت ھىسابلانماي، ساقچىلار ئۈستىدىن ئەرز قىلىنمىغاسلىقىمۇ مۇمكىنتى. بىرى ھېلىقى قىز ساقچىغا مەلۇم قىلمايتتى. ئاتا-ئانا ۋە ئۇرۇق تۇغقانلارمۇ «قول سۇنسا يەڭ ئىچىدە، باش يېرىلسا بۆك ئىچىدە» دەپ مەزكۇر قىزغا نەسىھەت قىلغان ۋە ”ئىككى بالاڭنى يېتىم قىلىپ نېمە قىلىسەن“ دېيىشىپ بالىنىڭ دادىسى بولغان ئىبلىسنىڭ ئۈستىدىن سوتقا ئەرىز قىلىشىنى توسقان بولاتتى. ئەتراپتىكى بەزى كىشىلەرنىڭ نەزىرىدە بۇ قىزنىڭ ئىككى بالىنى يېتىم قىلىش بەدىلىگە خورلىنىۋاتقان غورۇرىنى قوغدىشى قوبۇل كۆرۈلمەيتتى. يەنە بىرى جىنايەتچىنى تۇتۇپ، دىلونى پاش قىلالمىغان ساقچى ئىدارىسى ئۈستىدىن سوتقا ئەرىز قىلىش بىزنىڭ زېمىندا مۇتلەق كۆپ كىشىلەرنىڭ خىيالىغىمۇ كىرىپ چىقمىغان بولاتتى. چۈنكى كىشىلرىمىز ساقچىلارنىڭ قوغداش ۋەزىپىسىلا بولۇپ باشقۇرۇش ھوقۇقى يوق ئىكەنلىكىنى بىلمەيدۇ ياكى بىلسىمۇ ئامالسىز.
ئۇيغۇرنىڭ ئەقىدىسىدە ئىنسان ئاللاھنىڭ زېمىندىكى ۋەكىلى، خەلپىسىدۇر. ئىنسان ئاللاھقا ۋاكالىتەن يەر يۈزىنى باشقۇرغۇچى ۋە ئاۋات قىلغۇچى، ھەتتا پەرىشتىلەرمۇ ئىنسانغا سەجدە قىلىشقا بۇيرۇلغان. شۇنداق ئىكەن ئىنساننىڭ غورۇرى، نومۇسى ۋە خاھىشى دەپسەندىگە ئۇچرىسا نېمە ئۈچۈن كىشىلەر بىر-بىرىنى سەبرىگە ئۈندەيدۇ؟ نېمە ئۈچۈن ھېلىقى دىلودىكى 22 ئايال خورلانغان ئىپپەت نومۇسى ئۈچۈن جىنايەتچىنىڭ سوتقا تارتىلىشىنى تەلەپ قىلماي سۈكۈت قىلىدۇ؟ نېمە ئۈچۈن ئۇيغۇر ئاياللىرى ئىپپەت تاجاۋۇزچىلىرىنى ئىزاغا قېلىشتىن قورقۇپ پاش قىلمايدۇ؟ نېمە ئۈچۈن قىزلار قىزلىق شەرىپىنى ئاياق ئاستى قىلغان مەلئۇنلار بىلەن بالىسى بولغانلىقى سەۋەبلىك سۆز چۆچەكتىن قورقۇپ بىللە ياشاشنى تاللىۋالىدۇ؟ نېمە ئۈچۈن ئۆزىنىڭ قىزلىقىدىن ھىساپ بىرىشكە مەجبۇرلانغان كېلىن ھىساپ سورىغۇچى يىگىتنىڭ ئىپپىتىنى سوراشقا جۈرئەت قىلالمايدۇ؟ ئەجىبا پەقەت تەندە ئىزى قالمىسا، بەندە كۆرمىسىلا تېنىۋالىدىغان ئىش بارمىكەن؟ مەكتىپىمىزدىكى تاجاۋۇزغا ئۇچرىغان ھېلىقى قىزنىڭ جاسارىتىنى كۆرگەندىن كېيىن بۇ سوئاللار كاللامدىن كەتمىدى. كۆز ئالدىمىزدىكى ئۆزگەرمەس پاجىئە شۇ ئېدى. ئاللاھ گۈزەل، سۆيۈملۈك ۋە ھۆرمەتلىك قىلىپ ياراتقان قىز-ئاياللار جىنسي تاجاۋۇزغا، مەجبۇرلاشقا ۋە روھى قۇللۇققا ئۇچرىسا ھالىڭ نە دەپ سوراش يوق، قوغداش يوق. ئەكىسچە بۇنداق پاجىئەدىن ئاشكارە شىكايەت قىلغان، قۇتۇلۇشقا ھەرىكەت قىلغان ۋە خەلقئالەمگە يايغانلارنىڭ يۈزى تۆكۈلىۋاتقان، ئالدى كەينىدە كوت-كوت ئۈزۈلمەيۋاتقان. مەن ئۇيغۇردا قىز-ئاياللارنىڭ قىممىتى ۋە ئىپپىتى ئۇلاردىكى ئىتىقاد، مۇھەببەت ۋە ئىلىم ھىكمەتنىڭ ماكانى بولغان قەلبنىڭ غۇبارسىزلىقى بىلەن ئەمەس ھامان تۇپراققا ئايلىنىدىغان تەننىڭ پاكلىقى بىلەن ئۆلچىنىدىغان بولۇپ قالغانلىقىغا ھەيران. مەنچە بۇنداق روھنى ئەمەس تەننى ئۇلۇقلاش چۈشەنچىسى مىڭلىغان ئۇيغۇر ئەر ئاياللىرىنى بەخت بۇلاقلىرىنىڭ لېۋىدە ئۇسسۇز قويۇۋاتقان بولۇشى مۇمكىن ئېدى. دېمىسىمۇ قىز ئاياللارنىڭ ئەخلاقى، ئىمانى ۋە ئىلمى ئەرلەرنىڭ ئالدىدا ئىتىبارغا ئېلىنماي قىز ياكى ئەمەسلىكى تويلىشىشنىڭ ئۆلچىمىگە ئايلىنىپ قېلىۋاتقانقى رىئاللىق ئىدى. شۇنچە غايىلىك، قابىلىيەتلىك، مىھرىبان ئاياللارنىڭ قىزلىق تېنىدىن مەھرۇم چوكان بولۇپ قالغانلىقى ئۈچۈنلا يالغۇز ۋە خېرىدارسىز ياشاشنى تاللىشى كىشىنى خۇرسىندۇراتتى.
ئىپپەت تاجاۋۇزچىلىقى جىنايەت. مەيلى ئۇيغۇر ئىلىدە ياكى ئامېرىكىدا بولسۇن ئىنسانلا بولىدىكەن بۇنداق جىنايەت سادىر بولماي قالمايدۇ. شۇڭا بۇنداق جىنايەتنىڭ بولۇشى خەتەرلىك ئەمەس بەلكى كىشىلەرنىڭ بۇ خىل قىلمىشقا سۈكۈت قىلىشى، چاپان يېپىشى، بىپەرۋالىق قىلىشى خەتەرلىكتۇر. بۇنداق ھالەت جىنايەتنىڭ داۋاملىق مەۋجۈد بولۇپ تۇرۇشى ۋە ئەۋج ئېلىشىنى شارائىت بىلەن تەمىنلەيدۇ. ئۇيغۇر قىز ئاياللىرىنىڭ ئىپپەت نومۇسى ھاقارەتكە ئۇچرىغاندا سۈكۈت قىلىشى تاجاۋۇزچىلارنىڭ زوراۋانلىقىغا مەدەت بەرگىنىگە باراۋەر. ئىنسانىي ھۆرلۈكى ئاشۇنداق دەپسەندە قىلىنغاندا سەبىر قىلغان ئانا بۇنداق قۇللۇق روھىنى قىزىغا ئۈنسىز سىڭدۈرىۋاتقان ۋە ئوغلىغا بۇنداق پاجىئەنىڭ نورمال ھادىسە ئىكەنلىكىدىن ئەمەلى دەرس بېرىۋاتقان بولىدۇ. بالىلارنىڭ ئائىلىدىكى ئاتا-ئانىنىڭ تەربىيىسى ۋە سىڭدۈرگەنلىرىنى بىر ئۆمۈر ئۈلگە قىلىدىغانلىقىنى ئويلىغىنىمدا يۇقارقى مەھكۇملۇقلار مىراس قېلىۋاتقاندەك تۇيۇلۇپ تېنىم شۈركىنىپ يۈرۈگۈم قانايدۇ. قىز-ئاياللىرى ۋە ئاچا-سىڭىللىرى ئۇچراۋاتقان ئەركسىزلىككە، ئىپپەت تاجاۋۇزىغا ۋە روھى خورلۇقلارغا يۈز ئابىرۇيىنى دەپ سۈكۈت قىلىۋاتقان كىشىلەرنى تاجاۋۇزچىلارنىڭ شىرىكلىرى،بېدىكلىرى ياكى ياللانما چېرىكلىرىمىكىن دىگۈم كېلىدۇ.
ئۆزگەرسەڭ دەيمەن. مەن سۆيۈپ يازغانلىرىمنى ھاياتتىن مەنە ئىزدىگەن، يامان ئادەتلەرگە، خاتا پوزىتسىيەگە، ناتوغرا تەپەككۇرغا قۇل بولۇشنى رەت قىلغان، مۇۋەپپەقىيەتتىن ۋاز كەچمەيدىغان بارلىق قەدىردانلىرىمغا سۆيۈنۈپ ھەدىيە قىلىمەن. كۆزلىگىنىم ئورتاق خۇشاللىق، كۈيلىگىنىم ئۆزگىرىش مارشى، ئۈمىد مارشىدۇر.

جاۋاب يېزىش