Deprecated: Function create_function() is deprecated in /customers/6/1/7/uyghur.kim/httpd.www/wp-includes/pomo/translations.php on line 208 Musapirettiki mesjid » Azat Uyghur Munbiri

TARIHI EMINIYE – HISTORY OF PEACE
HUNLARNING QISQICHE TARIHI
SHERQIY TURKISTAN TARIHI
QESHQERNING YEQINQI WE HAZIRQI ZAMAN MAARIP TARIXI
Tengri qamchisi Atilla
1933-1937 - yilliridiki weqeler
1944 - yilidiki weqeler
Ottura Asiya Tarixi Tézisliri
Seidiye xanliqi heqqide qisqiche bayan
Sopaxun Sawurof Heqqide Stalingha yollanghan xet
Sun jungsen we Ilixan Töre
Uyghurlarning Mongghul impiriyiside oynighan roli.
Uyghurlar Sherqte we Gherbte
Qedinqi Merkizi Asiya
Uyghur Kilassik Edebiyat Tarixi
Uyghur Maarip Tarixi
Tarixtin Qisqiche Bayanlar
Hoten Qozghulingi Heqqide
Uyghurlar - Turghun Almas
«Tarixiy reshidiy» heqqide
Ili sultani obul elaning chet eldiki tutqunluq hayatigha da'ir muhim üch höjjet
Qaraxanilar we Idiqut xanliqi heqqide
9 - 12 - Esirlerdiki Uyghur Döletliri
8-10- Esirlerdiki Gherbiy Yurt heqqide tetqiqat
Qedimqi Merkizi Asiya
Jenubiy Shinjyang Uyghur xiristiyan uyushmisi
Kazaklar Aqsuda
Alte Sheher Mektupliri
Yerken xanliqi tarixidin omumiy bayan
Ürümchi Söhbitidin kéyin
Seidiye xanliqigha dair matériyallar
Qaraxanilarning Dölet Teshkilati
Orxun Uyghur xanliqining qisqiche Tarixi
Farabi we uning Pelsepe sistémisi
Choqan welixanow we Uyghurlar heqqide
Uyghur kilassik Edebiyat tarixi
Xoten qozghilingi Heqqide
Millitars Shing dewridiki eslime
Bughraxanlar tezkirisi
1933 - 1937 - yilliridiki weqeler
6 - déwiziye
1944 - yilidiki paaliyet
Shinjyang Tarix Matériyalliri 1- 50
Uyghurlarning shekillinish jeryani
Balasaghunning Orni
Milliy Armiyining qisim qurulmisi
Orxundin Jewherler 1 - 2
Altay neshriyati
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6

!Barliqimiz Bedel Bolsun Weten Üchün

.Sehipimizdiki Barliq Eserler Heqsiz. Xalighanche Chüshürüp Paydilansingiz Bolidu

Musapirettiki mesjid

Abduweli ayup“Uyghurluq musapemdiki amérika“ning dawami

Amérikidiki mesjidimizning ne gümbez, ne munarliri yoq édi. Ikki qewetlik kawa chéchiki bu imaret her jüme küni ikki üch yüz musulman bilen awat bolatti. Mesjid mektipimizdiki asasliq pa’ali’iyet sorunliri bolghan chéniqish merkézi, wastikbul sariyi, putbul meydani, tenis top seynasi qatarliqlargha yéqin chong yol boyida, tört kochining késishken doqmushida édi. Chimliqtin birer métir kötürlüp turghan aq tashqa ”lawréns islam merkizi“ dégen xet éngilizche, erebche yézilip ay, yultuz belgisi oyolmighan bolsa bu yerde allahqa ibadet qilinidighan birer orunning barliqi héchkimning xiyalighimu kelmigen bolatti belkim.
Bu yerde hayatimning söyümlüklirimge cheksiz yéqin we sheksiz sadiq demlirini yashighan idim. Amérikigha kelgen deslepki künlerde oqughuchilar bilen janlanghan kütüpxanida, ilmiy munaziriler bilen qizighan dersxanilarda, kishiler illiq salamliship ötidighan kochilarda hemishe özümni yapyalghuz hés qilattim. Peqet mesjidla rohimni ghiripliq we tenhaliqning kishenliridin azad qilatti. ”Essalamu-eleykum “ dep mesjidning mihrapliq chong sariyigha qedem basqinimda özümge, wetinimge qaytqandek tuyghuda bolattim. Bir yerlerge ésilip qalghandek, jayidin qozghilip ketkendek bisremjanliqta qalghan yürügüm mesjidte aram tapatti. 1992-Yildin béri qedemlirim qeshqer tupraqliridin ayrilghan haman yürigimde bir ensizlik hökümrün bolup keldi. Meyli nede bolay allahning öyi bolghan mesjidning ichige qedem basqinimdila bu iskenjidin qutulidighanliqmni musapirchiliqta toluq hés qildim.
Mesjidimiz mektipimizdiki we shu etraptiki musulmanlarning pa’aliyet soruni idi. Mesjid pirizdinti we kéngesh ezaliri mektipimiz oqughuchi we oqutquchiliri ichidin saylam arqiliq wujudqa kéletti. Mesjidning nizami kéngesh teripidin tüzülüp jama’etning yérimidin artuqining maqulliqidin ötkendin kéyin yolgha qoyulatti. Imam kéngesh teripidin tallinip périzdintning imzasi bilen ishqa chüshetti. Xatiplar her heptide nöwet bilen xutbige turatti. Anglishimche xutbe sözlimekchi bolghan ölima kéngeshke ikki ay burun iltimas sunidiken. Kéngesh ezaliri uning melumati we sewyisige jezm qilghandin kéyin eng qisqa bolghanda bir ay burun xutbe sözleydighan künni békitip uqturush qilidiken.
Men amérikigha kélip ikkinchi jümede se’udi erebistanliq bir uyghurning mesjidimizge imam bolghanliqini anglighanidim. Amérikidiki oqush hayatimda mesjidimizde eng kem bolghanda yüzdin artuq xatipning nutuqlirini anglaptimen. Ularning ichide qara tenlik, aq tenlik, latinliq amérikanlar we ottura sherq qatarliq chetellerdin kelgen musulmanlar bar édi. Men bérip birer yildin kéyin mesjidimizde pirizdintliq saylimi boldi. Léwiyelik bir yerlik musulman périzdint bolup saylandi. Amérikidiki hayatimda mesjid ishlirigha hökümetning arilashqinini yaki birer saqchining tekshürginini körüp baqmidim. Her jüme küni kechte halqa söhbet barliqini anglap bir jüme bardim, lékin söhbetke qatnashqanlarning quran sewiyisige yétishi’elmey zoq alalmay armanda qaldim.
Mesjidimizning yeslisi , quran kursi, éngilizche kursi qatarliq éhtiyajigha asasen échilip turidighan muddetlik programmliri bar édi. Kéyin uqsam amérikidiki chirkawlarningmu ashundaq programmiliri bar iken. Mesjidimizning yene amérikigha yéngi kelgenlerge til, örp-adet we qanundin meslehet béridighan, ularni ayropilan istansigha aldigha chiqip kütiwalidighan we yataq orunlashturidighan pirogirammilirining barliqini anglidim. Men yéngi kelgende süriye, pelestin, i’ordaniye we liwiyedin kélip lawrénistqa makanlashqan yerlik musulmanlarning öyiliride mihman boldum. Amérikining til we örp –adetliridin xewirim bolghachqa héliqidek heqsiz yardemlerdin behriman bolmidim.
Mesjidimiz bilen lawrénistiki chirkawlarning hemkarliqida türlük tinchliq, saxawet we hemkarliq heqqidiki söhbet yighinlirining we pa’aliyetlirining ötküzilidighanliqidin xewer taptim. Emma qatnishalmay qaldim. Amérikiche putbuldin xewirim bolmighachqa mesjidimiz komandisining musabiqilirigimu qatnishalmidim. Mesjid pirizdintining diniy sewiyesidin bekrek bashqurush, mulazimet we kishlik sapasi muhim sanilidiken. Shunga saylanghan pirizdéntning birer qétim imamliq yaki xatipliq qilghinini körüp baqmidim. Mesjidning kirimi oqughuchilarning sediqesi, yesli, putbul komandisi we mashina toxtitish meydanidin kélidiken. Mesjid etraptiki talla bazarliri bilen hemkarliship bilet tarqitdiken. Yüz dollarliq bélet sétiwalsaq talla baziri mesjidke on dollar heq ayrip biridiken.
Ramizan éyida mesjid alahide qizip kétetti. Jümege kélidighanlarning sanimu birdinla awup qalatti. Xuddi wetendikige oxshash mesjidke kelgen herqandaq kishi jama’et bilen iptar ghizasdin behriman bolatti. Iptar dastixini birinchi qewette erler üchün, ikkinchi qewette ayallar üchün hazirlinidighan bolup oqughuchilarning tapshurghan öshre-zakat we fitirliri bilen dastixan alahide molliship kétetti.
Zamazan éyidiki bir jümede bir türk ölima xutbide mexsus uyghurlar heqqide toxtaldi. Shu namazda tunji qétim chéchiniye, keshmir, iraq we felestin musulmanliri qatarida uyghur musulmanlirigha du’a qilindi. Türk oqughuchilar shu yil ramizanliq fitrini uyghurlargha atighanliqini bildürüshti. Biz kanzas we mizzori shitatidiki üch uyghur birlikte mesjidte iptarliq nezir bérishni qarar qilduq. Ücheylen etigende zohurluq ghizani bille yep teyyarliqni bashlighan iduq. Iptar waqtighiche polu qordaq étip teq qilduq. Qazanlirimiz kichik bolghachqa bir qanche qétim étishke toghra keldi.
Iptarda mesjidimizning yer astidiki chong zalida qordaq we pulu dep yézilghan chong ligenler aldida tamaq ussuwitip özümni merhum qehrimanlargha yüz kelgidek bir ish qiliwatqandek, söyümlük bir qewmning wekilidek hés qilip ghururlandim. Uyghur polusi bilen qordaqning maxtilip yiyilishige qarap özümmu shu küni ishtiha bilen xéli jiq yewétiptimen. Shu iptargha tamaq hazirlawitip uyghurlarni tonushturidighan resimlik waraqche teyyarlap tamaq bilen tarqitishnimu oylashqanidim emma jüret qilalmidim. Körünmes bir qara qol bu izgü niyetlirimni boghuchlidi. U küni ikkinchi qewettiki ayallar sorunida iptarliq uyghur tamaqlirini tarqatqan hemshirilirim qorsaq köpüki tartiptu. Sewebi rozidar xanim qizlarning beziliri yimeklerge öchrette turmay tamaq shiresi aldida süzülüp olturuptu. Uyghur hemshirimizge yardem qiliwatqan türk qizlarning éytishiche ular erebistanliq qiz ayallar iken. Ularning qa’idiside birsi aldigha tamaq élip kelmigüche iftar qilmaydiken. Tamaqni dastixangha tizish ularning aditide xizmetkarlarning ishi iken. Iptarni bérip qaytashimizda uyghur qizlar bu gepni dep qaynapla kétishti. Men uluq ramazandimu teyyartapliq qiliwatqan, insanni allahning bendisi dep emes kimlerningdur quli chaghlap kemsitiwatqanlarning mushundaq bir aliy bilim yurtidimu mewjutliqidin epsuslandim.
Ramazanda mesjidte yiyilidighan iftar musulmanliq qelbige singgenler üchün allah körsetken hidayetke, muhebbetke , ibadetke qénish pursiti bolghan bilen bezi shekliy musulmanlar üchün bikarliq ghizalinip pul tijeydighan, teyyar tapliq qilidighan purset iken. Undaqlar iftardin burun kélip mesjidte saqlap turishatti we teyyar süt, xorma bilen éghiz échishatti. Shamni oqup tarawiy namizighiche bolghan ariliqta yep-ichip toyghandin kéyin ghimisside kétip qélishatti. Démek, muwapiq qa’ide ornatmighanda chin musulmanlardiki xeyir ihsan bir qisim tiriktaplarni awutidighan yem boghuzgha aylinip qalidighandek turatti.
Mesjidimizde jüme ikki qétim oqulatti. Birinchi qétimliqi 11 yérimda, yene biri bir yérimda édi. Shu mewsumda méning bir yérimda dersim bolghini üchün bérinchi qétim oqushumgha toghra keldi. Bir küni ihtiyatsizliqtin birinchi jümege kéchikip qalghili tasla qaldim. Aldirap somkamni zalning ichige qoyupla namazgha turdum. Ibaditimni tügütüp, dostlar bilen birdem hal mung bolushup kétey dep qarisam, télfunum yoq. Heyran qaldim, mesjidtimu bir nerse yütemdu? Léwiyelik dostum muxtar bilen yoqalghan télifon heqqide paranglashqach öyümge qaytip keldim. Shu küni talla baziridin télfundin birni élip bu köngülsizlikni untup kettim.
Aridin yene bir ikki kün ötüp muxter télfun qildi. Télfunum tépiliptu. U shuküni mesjidke jümege kelgen hemmeylenning élxet adrisigha xet yollap sürüshtürüptu. Eslide men aldirap télfunni etmey zalda tashlap qoyuptimen. Dadisi bilen mesjidke kelgen bir bala télfunum sayrighandiki awazgha qéziqip élip oynaptu. Dadisi aldirap öyge mangghanda télfunum héliqi bala bilen kétip qaptu. Muxtar télfunumni ekilip berdi. Ikkimiz bille talla bazirigha bérip télfunni yandurup pulni qayturuwalduq. Her qétim amérikidiki musulman qérindashlirimni oylisam muxtarning erepche ahangda éngilizche sözleshlirini séghinimen. (Erebchide p tawushi bolmighini üchün ereb dostlirimgha éngilizchidiki p bek qiyin toxtaytti, ularning p ornigha b ishlitip sözlep ketse manga tolimu hejiwiy anglinatti). Men üchün qilghan temesiz yardimini esleymen. Allahtin muxtargha we liwiyege hör, xatérjem, köngüllük hayat tileymen.
Amérikidiki eng rahet demlirim mesjidke burunraq bérip ichide tamgha yölünüp olturup putumni sozup quran oqush idi. Mesjitke kirgenlerning hemmisi namaz bashlanghiche kitap ishkabidin özi xalighanche kitablarni élip qandaq halette rahetlense shu halette qiysiyip oqushqa kirishp kétetti. Amérikidiki kitab oqush aditi mesjidtimu omumliship ketken édi. Kitablarning échide éngilizche we erepchisi eng köp bolup orduche, türkche,farsche,hindinoziyche, firansuzche,ispanche kitap we risalilermu köp édi. Men farsche kitablarni waraqlap olturup iranliq musulmanlar bilen paranglashsam, türkche kitabladin hés qilghanlrimni türk qérindashlar bilen ortaqlishattim. Mesjidtin bashlanghan dostluq, qérindashliq mihri dunyadiki perqliq elliridin kelgen musulmanlar bilen ariliqimizni yéqinlashturup méni ghéribliq, zeyiplik we ümitsizlik tuyghulirining qismaqliridin qutquzghanidi.
Özgerseng deymen. Men söyüp yazghanlirimni hayattin mene izdigen, yaman adetlerge, xata pozitsiyege, natoghra tepekkurgha qul bolushni ret qilghan, muweppeqiyettin waz kechmeydighan barliq qedirdanlirimgha söyünüp hediye qilimen. Közliginim ortaq xushalliq, küyliginim özgirish marshi, ümid marshidur.

 

 

مۇساپىرەتتىكى مەسجىد

ئابدۇۋەلى ئايۇپ

”ئۇيغۇرلۇق مۇساپەمدىكى ئامېرىكا“نىڭ داۋامى

ئامېرىكىدىكى مەسجىدىمىزنىڭ نە گۈمبەز، نە مۇنارلىرى يوق ئېدى. ئىككى قەۋەتلىك كاۋا چېچىكى بۇ ئىمارەت ھەر جۈمە كۈنى ئىككى ئۈچ يۈز مۇسۇلمان بىلەن ئاۋات بولاتتى. مەسجىد مەكتىپىمىزدىكى ئاساسلىق پائالىىيەت سورۇنلىرى بولغان چېنىقىش مەركېزى، ۋاستىكبۇل سارىيى، پۇتبۇل مەيدانى، تەنىس توپ سەيناسى قاتارلىقلارغا يېقىن چوڭ يول بويىدا، تۆرت كوچىنىڭ كېسىشكەن دوقمۇشىدا ئېدى. چىملىقتىن بىرەر مېتىر كۆتۈرلۈپ تۇرغان ئاق تاشقا ”لاۋرېنس ئىسلام مەركىزى“ دېگەن خەت ئېنگىلىزچە، ئەرەبچە يېزىلىپ ئاي، يۇلتۇز بەلگىسى ئويولمىغان بولسا بۇ يەردە ئاللاھقا ئىبادەت قىلىنىدىغان بىرەر ئورۇننىڭ بارلىقى ھېچكىمنىڭ خىيالىغىمۇ كەلمىگەن بولاتتى بەلكىم.
بۇ يەردە ھاياتىمنىڭ سۆيۈملۈكلىرىمگە چەكسىز يېقىن ۋە شەكسىز سادىق دەملىرىنى ياشىغان ئىدىم. ئامېرىكىغا كەلگەن دەسلەپكى كۈنلەردە ئوقۇغۇچىلار بىلەن جانلانغان كۈتۈپخانىدا، ئىلمىي مۇنازىرىلەر بىلەن قىزىغان دەرسخانىلاردا، كىشىلەر ئىللىق سالاملىشىپ ئۆتىدىغان كوچىلاردا ھەمىشە ئۆزۈمنى ياپيالغۇز ھېس قىلاتتىم. پەقەت مەسجىدلا روھىمنى غىرىپلىق ۋە تەنھالىقنىڭ كىشەنلىرىدىن ئازاد قىلاتتى. ”ئەسسالامۇ-ئەلەيكۇم “ دەپ مەسجىدنىڭ مىھراپلىق چوڭ سارىيىغا قەدەم باسقىنىمدا ئۆزۈمگە، ۋەتىنىمگە قايتقاندەك تۇيغۇدا بولاتتىم. بىر يەرلەرگە ئېسىلىپ قالغاندەك، جايىدىن قوزغىلىپ كەتكەندەك بىسرەمجانلىقتا قالغان يۈرۈگۈم مەسجىدتە ئارام تاپاتتى. 1992-يىلدىن بېرى قەدەملىرىم قەشقەر تۇپراقلىرىدىن ئايرىلغان ھامان يۈرىگىمدە بىر ئەنسىزلىك ھۆكۈمرۈن بولۇپ كەلدى. مەيلى نەدە بولاي ئاللاھنىڭ ئۆيى بولغان مەسجىدنىڭ ئىچىگە قەدەم باسقىنىمدىلا بۇ ئىسكەنجىدىن قۇتۇلىدىغانلىقمنى مۇساپىرچىلىقتا تولۇق ھېس قىلدىم.
مەسجىدىمىز مەكتىپىمىزدىكى ۋە شۇ ئەتراپتىكى مۇسۇلمانلارنىڭ پائالىيەت سورۇنى ئىدى. مەسجىد پىرىزدىنتى ۋە كېڭەش ئەزالىرى مەكتىپىمىز ئوقۇغۇچى ۋە ئوقۇتقۇچىلىرى ئىچىدىن سايلام ئارقىلىق ۋۇجۇدقا كېلەتتى. مەسجىدنىڭ نىزامى كېڭەش تەرىپىدىن تۈزۈلۈپ جامائەتنىڭ يېرىمىدىن ئارتۇقىنىڭ ماقۇللىقىدىن ئۆتكەندىن كېيىن يولغا قويۇلاتتى. ئىمام كېڭەش تەرىپىدىن تاللىنىپ پېرىزدىنتنىڭ ئىمزاسى بىلەن ئىشقا چۈشەتتى. خاتىپلار ھەر ھەپتىدە نۆۋەت بىلەن خۇتبىگە تۇراتتى. ئاڭلىشىمچە خۇتبە سۆزلىمەكچى بولغان ئۆلىما كېڭەشكە ئىككى ئاي بۇرۇن ئىلتىماس سۇنىدىكەن. كېڭەش ئەزالىرى ئۇنىڭ مەلۇماتى ۋە سەۋيىسىگە جەزم قىلغاندىن كېيىن ئەڭ قىسقا بولغاندا بىر ئاي بۇرۇن خۇتبە سۆزلەيدىغان كۈننى بېكىتىپ ئۇقتۇرۇش قىلىدىكەن.
مەن ئامېرىكىغا كېلىپ ئىككىنچى جۈمەدە سەئۇدى ئەرەبىستانلىق بىر ئۇيغۇرنىڭ مەسجىدىمىزگە ئىمام بولغانلىقىنى ئاڭلىغانىدىم. ئامېرىكىدىكى ئوقۇش ھاياتىمدا مەسجىدىمىزدە ئەڭ كەم بولغاندا يۈزدىن ئارتۇق خاتىپنىڭ نۇتۇقلىرىنى ئاڭلاپتىمەن. ئۇلارنىڭ ئىچىدە قارا تەنلىك، ئاق تەنلىك، لاتىنلىق ئامېرىكانلار ۋە ئوتتۇرا شەرق قاتارلىق چەتئەللەردىن كەلگەن مۇسۇلمانلار بار ئېدى. مەن بېرىپ بىرەر يىلدىن كېيىن مەسجىدىمىزدە پىرىزدىنتلىق سايلىمى بولدى. لېۋىيەلىك بىر يەرلىك مۇسۇلمان پېرىزدىنت بولۇپ سايلاندى. ئامېرىكىدىكى ھاياتىمدا مەسجىد ئىشلىرىغا ھۆكۈمەتنىڭ ئارىلاشقىنىنى ياكى بىرەر ساقچىنىڭ تەكشۈرگىنىنى كۆرۈپ باقمىدىم. ھەر جۈمە كۈنى كەچتە ھالقا سۆھبەت بارلىقىنى ئاڭلاپ بىر جۈمە باردىم، لېكىن سۆھبەتكە قاتناشقانلارنىڭ قۇرئان سەۋىيىسىگە يېتىشىەلمەي زوق ئالالماي ئارماندا قالدىم.
مەسجىدىمىزنىڭ يەسلىسى ، قۇرئان كۇرسى، ئېنگىلىزچە كۇرسى قاتارلىق ئېھتىياجىغا ئاساسەن ئېچىلىپ تۇرىدىغان مۇددەتلىك پروگرامملىرى بار ئېدى. كېيىن ئۇقسام ئامېرىكىدىكى چىركاۋلارنىڭمۇ ئاشۇنداق پروگراممىلىرى بار ئىكەن. مەسجىدىمىزنىڭ يەنە ئامېرىكىغا يېڭى كەلگەنلەرگە تىل، ئۆرپ-ئادەت ۋە قانۇندىن مەسلەھەت بېرىدىغان، ئۇلارنى ئايروپىلان ئىستانسىغا ئالدىغا چىقىپ كۈتىۋالىدىغان ۋە ياتاق ئورۇنلاشتۇرىدىغان پىروگىراممىلىرىنىڭ بارلىقىنى ئاڭلىدىم. مەن يېڭى كەلگەندە سۈرىيە، پەلەستىن، ئىئوردانىيە ۋە لىۋىيەدىن كېلىپ لاۋرېنىستقا ماكانلاشقان يەرلىك مۇسۇلمانلارنىڭ ئۆيىلىرىدە مىھمان بولدۇم. ئامېرىكىنىڭ تىل ۋە ئۆرپ –ئادەتلىرىدىن خەۋىرىم بولغاچقا ھېلىقىدەك ھەقسىز ياردەملەردىن بەھرىمان بولمىدىم.
مەسجىدىمىز بىلەن لاۋرېنىستىكى چىركاۋلارنىڭ ھەمكارلىقىدا تۈرلۈك تىنچلىق، ساخاۋەت ۋە ھەمكارلىق ھەققىدىكى سۆھبەت يىغىنلىرىنىڭ ۋە پائالىيەتلىرىنىڭ ئۆتكۈزىلىدىغانلىقىدىن خەۋەر تاپتىم. ئەمما قاتنىشالماي قالدىم. ئامېرىكىچە پۇتبۇلدىن خەۋىرىم بولمىغاچقا مەسجىدىمىز كوماندىسىنىڭ مۇسابىقىلىرىگىمۇ قاتنىشالمىدىم. مەسجىد پىرىزدىنتىنىڭ دىنىي سەۋىيەسىدىن بەكرەك باشقۇرۇش، مۇلازىمەت ۋە كىشلىك ساپاسى مۇھىم سانىلىدىكەن. شۇڭا سايلانغان پىرىزدېنتنىڭ بىرەر قېتىم ئىماملىق ياكى خاتىپلىق قىلغىنىنى كۆرۈپ باقمىدىم. مەسجىدنىڭ كىرىمى ئوقۇغۇچىلارنىڭ سەدىقەسى، يەسلى، پۇتبۇل كوماندىسى ۋە ماشىنا توختىتىش مەيدانىدىن كېلىدىكەن. مەسجىد ئەتراپتىكى تاللا بازارلىرى بىلەن ھەمكارلىشىپ بىلەت تارقىتدىكەن. يۈز دوللارلىق بېلەت سېتىۋالساق تاللا بازىرى مەسجىدكە ئون دوللار ھەق ئايرىپ بىرىدىكەن.
رامىزان ئېيىدا مەسجىد ئالاھىدە قىزىپ كېتەتتى. جۈمەگە كېلىدىغانلارنىڭ سانىمۇ بىردىنلا ئاۋۇپ قالاتتى. خۇددى ۋەتەندىكىگە ئوخشاش مەسجىدكە كەلگەن ھەرقانداق كىشى جامائەت بىلەن ئىپتار غىزاسدىن بەھرىمان بولاتتى. ئىپتار داستىخىنى بىرىنچى قەۋەتتە ئەرلەر ئۈچۈن، ئىككىنچى قەۋەتتە ئاياللار ئۈچۈن ھازىرلىنىدىغان بولۇپ ئوقۇغۇچىلارنىڭ تاپشۇرغان ئۆشرە-زاكات ۋە فىتىرلىرى بىلەن داستىخان ئالاھىدە موللىشىپ كېتەتتى.
زامازان ئېيىدىكى بىر جۈمەدە بىر تۈرك ئۆلىما خۇتبىدە مەخسۇس ئۇيغۇرلار ھەققىدە توختالدى. شۇ نامازدا تۇنجى قېتىم چېچىنىيە، كەشمىر، ئىراق ۋە فەلەستىن مۇسۇلمانلىرى قاتارىدا ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىغا دۇئا قىلىندى. تۈرك ئوقۇغۇچىلار شۇ يىل رامىزانلىق فىترىنى ئۇيغۇرلارغا ئاتىغانلىقىنى بىلدۈرۈشتى. بىز كانزاس ۋە مىززورى شىتاتىدىكى ئۈچ ئۇيغۇر بىرلىكتە مەسجىدتە ئىپتارلىق نەزىر بېرىشنى قارار قىلدۇق. ئۈچەيلەن ئەتىگەندە زوھۇرلۇق غىزانى بىللە يەپ تەييارلىقنى باشلىغان ئىدۇق. ئىپتار ۋاقتىغىچە پولۇ قورداق ئېتىپ تەق قىلدۇق. قازانلىرىمىز كىچىك بولغاچقا بىر قانچە قېتىم ئېتىشكە توغرا كەلدى.
ئىپتاردا مەسجىدىمىزنىڭ يەر ئاستىدىكى چوڭ زالىدا قورداق ۋە پۇلۇ دەپ يېزىلغان چوڭ لىگەنلەر ئالدىدا تاماق ئۇسسۇۋىتىپ ئۆزۈمنى مەرھۇم قەھرىمانلارغا يۈز كەلگىدەك بىر ئىش قىلىۋاتقاندەك، سۆيۈملۈك بىر قەۋمنىڭ ۋەكىلىدەك ھېس قىلىپ غۇرۇرلاندىم. ئۇيغۇر پولۇسى بىلەن قورداقنىڭ ماختىلىپ يىيىلىشىگە قاراپ ئۆزۈممۇ شۇ كۈنى ئىشتىھا بىلەن خېلى جىق يەۋېتىپتىمەن. شۇ ئىپتارغا تاماق ھازىرلاۋىتىپ ئۇيغۇرلارنى تونۇشتۇرىدىغان رەسىملىك ۋاراقچە تەييارلاپ تاماق بىلەن تارقىتىشنىمۇ ئويلاشقانىدىم ئەمما جۈرئەت قىلالمىدىم. كۆرۈنمەس بىر قارا قول بۇ ئىزگۈ نىيەتلىرىمنى بوغۇچلىدى. ئۇ كۈنى ئىككىنچى قەۋەتتىكى ئاياللار سورۇنىدا ئىپتارلىق ئۇيغۇر تاماقلىرىنى تارقاتقان ھەمشىرىلىرىم قورساق كۆپۈكى تارتىپتۇ. سەۋەبى روزىدار خانىم قىزلارنىڭ بەزىلىرى يىمەكلەرگە ئۆچرەتتە تۇرماي تاماق شىرەسى ئالدىدا سۈزۈلۈپ ئولتۇرۇپتۇ. ئۇيغۇر ھەمشىرىمىزگە ياردەم قىلىۋاتقان تۈرك قىزلارنىڭ ئېيتىشىچە ئۇلار ئەرەبىستانلىق قىز ئاياللار ئىكەن. ئۇلارنىڭ قائىدىسىدە بىرسى ئالدىغا تاماق ئېلىپ كەلمىگۈچە ئىفتار قىلمايدىكەن. تاماقنى داستىخانغا تىزىش ئۇلارنىڭ ئادىتىدە خىزمەتكارلارنىڭ ئىشى ئىكەن. ئىپتارنى بېرىپ قايتاشىمىزدا ئۇيغۇر قىزلار بۇ گەپنى دەپ قايناپلا كېتىشتى. مەن ئۇلۇق رامازاندىمۇ تەييارتاپلىق قىلىۋاتقان، ئىنساننى ئاللاھنىڭ بەندىسى دەپ ئەمەس كىملەرنىڭدۇر قۇلى چاغلاپ كەمسىتىۋاتقانلارنىڭ مۇشۇنداق بىر ئالىي بىلىم يۇرتىدىمۇ مەۋجۇتلىقىدىن ئەپسۇسلاندىم.
رامازاندا مەسجىدتە يىيىلىدىغان ئىفتار مۇسۇلمانلىق قەلبىگە سىڭگەنلەر ئۈچۈن ئاللاھ كۆرسەتكەن ھىدايەتكە، مۇھەببەتكە ، ئىبادەتكە قېنىش پۇرسىتى بولغان بىلەن بەزى شەكلىي مۇسۇلمانلار ئۈچۈن بىكارلىق غىزالىنىپ پۇل تىجەيدىغان، تەييار تاپلىق قىلىدىغان پۇرسەت ئىكەن. ئۇنداقلار ئىفتاردىن بۇرۇن كېلىپ مەسجىدتە ساقلاپ تۇرىشاتتى ۋە تەييار سۈت، خورما بىلەن ئېغىز ئېچىشاتتى. شامنى ئوقۇپ تاراۋىي نامىزىغىچە بولغان ئارىلىقتا يەپ-ئىچىپ تويغاندىن كېيىن غىمىسسىدە كېتىپ قېلىشاتتى. دېمەك، مۇۋاپىق قائىدە ئورناتمىغاندا چىن مۇسۇلمانلاردىكى خەيىر ئىھسان بىر قىسىم تىرىكتاپلارنى ئاۋۇتىدىغان يەم بوغۇزغا ئايلىنىپ قالىدىغاندەك تۇراتتى.
مەسجىدىمىزدە جۈمە ئىككى قېتىم ئوقۇلاتتى. بىرىنچى قېتىملىقى 11 يېرىمدا، يەنە بىرى بىر يېرىمدا ئېدى. شۇ مەۋسۇمدا مېنىڭ بىر يېرىمدا دەرسىم بولغىنى ئۈچۈن بېرىنچى قېتىم ئوقۇشۇمغا توغرا كەلدى. بىر كۈنى ئىھتىياتسىزلىقتىن بىرىنچى جۈمەگە كېچىكىپ قالغىلى تاسلا قالدىم. ئالدىراپ سومكامنى زالنىڭ ئىچىگە قويۇپلا نامازغا تۇردۇم. ئىبادىتىمنى تۈگۈتۈپ، دوستلار بىلەن بىردەم ھال مۇڭ بولۇشۇپ كېتەي دەپ قارىسام، تېلفۇنۇم يوق. ھەيران قالدىم، مەسجىدتىمۇ بىر نەرسە يۈتەمدۇ؟ لېۋىيەلىك دوستۇم مۇختار بىلەن يوقالغان تېلىفون ھەققىدە پاراڭلاشقاچ ئۆيۈمگە قايتىپ كەلدىم. شۇ كۈنى تاللا بازىرىدىن تېلفۇندىن بىرنى ئېلىپ بۇ كۆڭۈلسىزلىكنى ئۇنتۇپ كەتتىم.
ئارىدىن يەنە بىر ئىككى كۈن ئۆتۈپ مۇختەر تېلفۇن قىلدى. تېلفۇنۇم تېپىلىپتۇ. ئۇ شۇكۈنى مەسجىدكە جۈمەگە كەلگەن ھەممەيلەننىڭ ئېلخەت ئادرىسىغا خەت يوللاپ سۈرۈشتۈرۈپتۇ. ئەسلىدە مەن ئالدىراپ تېلفۇننى ئەتمەي زالدا تاشلاپ قويۇپتىمەن. دادىسى بىلەن مەسجىدكە كەلگەن بىر بالا تېلفۇنۇم سايرىغاندىكى ئاۋازغا قېزىقىپ ئېلىپ ئويناپتۇ. دادىسى ئالدىراپ ئۆيگە ماڭغاندا تېلفۇنۇم ھېلىقى بالا بىلەن كېتىپ قاپتۇ. مۇختار تېلفۇنۇمنى ئەكىلىپ بەردى. ئىككىمىز بىللە تاللا بازىرىغا بېرىپ تېلفۇننى ياندۇرۇپ پۇلنى قايتۇرۇۋالدۇق. ھەر قېتىم ئامېرىكىدىكى مۇسۇلمان قېرىنداشلىرىمنى ئويلىسام مۇختارنىڭ ئەرەپچە ئاھاڭدا ئېنگىلىزچە سۆزلەشلىرىنى سېغىنىمەن. (ئەرەبچىدە پ تاۋۇشى بولمىغىنى ئۈچۈن ئەرەب دوستلىرىمغا ئېنگىلىزچىدىكى پ بەك قىيىن توختايتتى، ئۇلارنىڭ پ ئورنىغا ب ئىشلىتىپ سۆزلەپ كەتسە ماڭا تولىمۇ ھەجىۋىي ئاڭلىناتتى). مەن ئۈچۈن قىلغان تەمەسىز ياردىمىنى ئەسلەيمەن. ئاللاھتىن مۇختارغا ۋە لىۋىيەگە ھۆر، خاتېرجەم، كۆڭۈللۈك ھايات تىلەيمەن.
ئامېرىكىدىكى ئەڭ راھەت دەملىرىم مەسجىدكە بۇرۇنراق بېرىپ ئىچىدە تامغا يۆلۈنۈپ ئولتۇرۇپ پۇتۇمنى سوزۇپ قۇرئان ئوقۇش ئىدى. مەسجىتكە كىرگەنلەرنىڭ ھەممىسى ناماز باشلانغىچە كىتاپ ئىشكابىدىن ئۆزى خالىغانچە كىتابلارنى ئېلىپ قانداق ھالەتتە راھەتلەنسە شۇ ھالەتتە قىيسىيىپ ئوقۇشقا كىرىشپ كېتەتتى. ئامېرىكىدىكى كىتاب ئوقۇش ئادىتى مەسجىدتىمۇ ئومۇملىشىپ كەتكەن ئېدى. كىتابلارنىڭ ئېچىدە ئېنگىلىزچە ۋە ئەرەپچىسى ئەڭ كۆپ بولۇپ ئوردۇچە، تۈركچە،فارسچە،ھىندىنوزىيچە، فىرانسۇزچە،ئىسپانچە كىتاپ ۋە رىسالىلەرمۇ كۆپ ئېدى. مەن فارسچە كىتابلارنى ۋاراقلاپ ئولتۇرۇپ ئىرانلىق مۇسۇلمانلار بىلەن پاراڭلاشسام، تۈركچە كىتابلادىن ھېس قىلغانلرىمنى تۈرك قېرىنداشلار بىلەن ئورتاقلىشاتتىم. مەسجىدتىن باشلانغان دوستلۇق، قېرىنداشلىق مىھرى دۇنيادىكى پەرقلىق ئەللىرىدىن كەلگەن مۇسۇلمانلار بىلەن ئارىلىقىمىزنى يېقىنلاشتۇرۇپ مېنى غېرىبلىق، زەيىپلىك ۋە ئۈمىتسىزلىك تۇيغۇلىرىنىڭ قىسماقلىرىدىن قۇتقۇزغانىدى.
ئۆزگەرسەڭ دەيمەن. مەن سۆيۈپ يازغانلىرىمنى ھاياتتىن مەنە ئىزدىگەن، يامان ئادەتلەرگە، خاتا پوزىتسىيەگە، ناتوغرا تەپەككۇرغا قۇل بولۇشنى رەت قىلغان، مۇۋەپپەقىيەتتىن ۋاز كەچمەيدىغان بارلىق قەدىردانلىرىمغا سۆيۈنۈپ ھەدىيە قىلىمەن. كۆزلىگىنىم ئورتاق خۇشاللىق، كۈيلىگىنىم ئۆزگىرىش مارشى، ئۈمىد مارشىدۇر.

جاۋاب يېزىش