Deprecated: Function create_function() is deprecated in /customers/6/1/7/uyghur.kim/httpd.www/wp-includes/pomo/translations.php on line 208 Sewdadiki sirlar » Azat Uyghur Munbiri

TARIHI EMINIYE – HISTORY OF PEACE
HUNLARNING QISQICHE TARIHI
SHERQIY TURKISTAN TARIHI
QESHQERNING YEQINQI WE HAZIRQI ZAMAN MAARIP TARIXI
Tengri qamchisi Atilla
1933-1937 - yilliridiki weqeler
1944 - yilidiki weqeler
Ottura Asiya Tarixi Tézisliri
Seidiye xanliqi heqqide qisqiche bayan
Sopaxun Sawurof Heqqide Stalingha yollanghan xet
Sun jungsen we Ilixan Töre
Uyghurlarning Mongghul impiriyiside oynighan roli.
Uyghurlar Sherqte we Gherbte
Qedinqi Merkizi Asiya
Uyghur Kilassik Edebiyat Tarixi
Uyghur Maarip Tarixi
Tarixtin Qisqiche Bayanlar
Hoten Qozghulingi Heqqide
Uyghurlar - Turghun Almas
«Tarixiy reshidiy» heqqide
Ili sultani obul elaning chet eldiki tutqunluq hayatigha da'ir muhim üch höjjet
Qaraxanilar we Idiqut xanliqi heqqide
9 - 12 - Esirlerdiki Uyghur Döletliri
8-10- Esirlerdiki Gherbiy Yurt heqqide tetqiqat
Qedimqi Merkizi Asiya
Jenubiy Shinjyang Uyghur xiristiyan uyushmisi
Kazaklar Aqsuda
Alte Sheher Mektupliri
Yerken xanliqi tarixidin omumiy bayan
Ürümchi Söhbitidin kéyin
Seidiye xanliqigha dair matériyallar
Qaraxanilarning Dölet Teshkilati
Orxun Uyghur xanliqining qisqiche Tarixi
Farabi we uning Pelsepe sistémisi
Choqan welixanow we Uyghurlar heqqide
Uyghur kilassik Edebiyat tarixi
Xoten qozghilingi Heqqide
Millitars Shing dewridiki eslime
Bughraxanlar tezkirisi
1933 - 1937 - yilliridiki weqeler
6 - déwiziye
1944 - yilidiki paaliyet
Shinjyang Tarix Matériyalliri 1- 50
Uyghurlarning shekillinish jeryani
Balasaghunning Orni
Milliy Armiyining qisim qurulmisi
Orxundin Jewherler 1 - 2
Altay neshriyati
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6

!Barliqimiz Bedel Bolsun Weten Üchün

.Sehipimizdiki Barliq Eserler Heqsiz. Xalighanche Chüshürüp Paydilansingiz Bolidu

Sewdadiki sirlar

Abduweli ayup

”Uyghurluq musapemdiki amérika“

Amérikiliqlarni xizmet sewdasi dep anglighanidim . Kanzas unwirsitidiki oqushum bashlanghandin kéyin bu gepning rastliqigha ishengili bashlidim. Ikki heptide bir échilidighan fakultitimizning tilshunasliq muhakime salunigha aramgha chiqqan pirofésorlarmu kélip qatnishatti. Ularning sorunda titrigen qollirida hasilirigha tayinip, chaqiliq orunduqlirida aran olturup qizghin pikir bayan qilishliri bezi amérikiliqlarning özi söygen xizmetke sewdalarche bérilidighanliqini, kespini hayatining bir qsimi dep qaraydighanliqini chüshendürüp turatti. Amérikining nerige barmay talla bazarlirida, kütüpxana-muziylarda, chéniqish saraylirida, mozika kéchilikliride we dersxanilarda tériship her türlük xizmetlerning höddisidin chiqiwatqan boway-momaylarni körgenlirimde ularni bu qeder tirishchan, emgekchan qiliwetken amillar heqqide oygha chömettim. Amérikiliqlarni xizmetke sewda, méni boshangliqqa muptila qiliwatqan sirlarni amérikida men bilen izchil hemsöhbet bolghan ikki momayning kechürmishi ashkarilidi.
Nensi isimlik u momayni mektepning xelqara oqughuchilar ishxanisda körgenidim. U chaqiliq orunduqta olturup dunyaning herqaysi burjekliridin kelgen herxil siyaqtiki oqughuchilargha qizghin mulazimet qilatti. Uning éngiliz tilini anche rawan sözliyelmeydighan oqughuchilar aldidiki estayidilliqi, sewrichanliqi we yaridemsöyerliki ixtiyarsiz mende hörmet we qayilliq oyghatqan édi. U yip bilen boynigha sanggilitiwalghan közeynikini pat-pat taqap chetellik oqughuchilarning mektep heqqidiki su’allirigha irinmey jawap béretti. Awwal ehwallirimizni bir-birlep sorap dégenlirimizni arxibimiz bilen sélishturup chiqatti. Andin mektepke kelgendin kéyin qandaq mesililerge yoluqqanliqimiz heqqide türlük su’allarni soraytti we hel qilish charilirini körsitetti.
Nensi manga kanzas unwéristitida éngilizchemni maxtighan tunji amérikiliq édi. (Kéyin bildim, u chetellik oqughuchilarda özige ishench peyda qilish üchün alidigha kelgen haman éngilizchisini maxtaydiken) kanzasqa kelgen künümning ertisi bir qanche oqughuchi resmiyetlerni béjirish üchün öchürette turghaniduq. Nöwet manga kélip özümni tonushturushturup bolushumgha éngilizchemni muyyenleshtürdi. Andin kichik balidek duduqlap uyghurche salam qiliwétip külüp tashlidi. Yat eldiki bu uyghurche sada méni heyranliq we hayajan ilkide pepilidi. Bildimki, burunqi bir uyghur oqughuchidin uyghurche salamlishishni öginiwalghanken. Millitim we yurtumning ismini xatasiz dep bergenliki, bir qanche ibare bolsimu tilimni bilgenliki bilen bu momay közümge téximu issiq köründi . Shundin kéyin nensini bezide kochida, bezide aptubuslarda uchritip turdum. Herqétim shunche qizghin salamliship ehwallashidighan bolsammu uning shunche yashinip qalghinigha qarimay néme üchün bunche bérilip ishleydighanliqini sorashqa purset tapalmidim.
Mektep hoylisi güller we türlük méwilik, méwisiz derexlerning chichekliri bilen yasanghan bahar künlirining biride nensini mektep kütüpxansi aldida uchrattim. U yene shu chaqiliq orunduqida olturup aq, qizil, sösün renglerde porekligen lalelerge qarap qehwe ichiwatatti. Uning yiraqtin mini tonuwalghanliqidin xosh boldum we kütüpxanidin bir istakan qehwe demlitip qéshigha keldim. Amérikiliqlarning qa’édisi boyiche awwal hawadin, güllerdin sözleshkendin kéyin uzaqtin béri qelbimde saqlanghan te’ejjüplirimni sorashqa pétindim. Nensi esli bir talla bazirining diriktori ikenduq. Qar yaghqan bir küni qatnash hadisiside ikki puti mejruh bolup qaptu. Uning esli arzusi 60 yashtin ashqandin kéyin dunyani aylinip sayahet qilish ikenduq. Uning mektipimizning xelqara oqughuchilar ishxanisda ishleshni tallishi emelge ashuralmighan ashu arzusi üchün iken. U bu yerde dunyaning herqaysi jayliridin kelgen oqughuchilar bilen uchrishish arqiliq özini baralmighan yiraq ellerde sayahet qiliwatqandek his qilidiken. Uning eng chong bayliqi herqaysi döletlerdin kelgen oqughuchilarning hediye we tewerükliri iken. Uning temesiz yardimi we xush mu’amilisidin tesirlengen oqughuchilar uning öyini öz millitige xas estilikler toldurup be’eyni milletler medeniyet muziyigha aylinip qaptu. Nensining éytishiche öyide qazaqistanliq bir uyghur oqughuchi hediye qilghan ay-yultuz neqishlik yaghach piyalisi bar iken. Uning dölettin alidighan béqinish puli özige yitip ashidiken. Mekteptin alghan mu’ashini bir saxawet orginigha i’ane qilidiken. Bu organ mexsus qatnash hadisi seweblik miyip bolghanlargha mulazimet qilidiken. U bu geplerni xuddi bir adettiki ishlar üstide parang qiliwatqandek qiyapette sözlep ötüp ketti.
Nensi chetellek oqughuchilargha yaridemlishish jeryanida uchrighan qiziqarliq ishlarni zoq shoq bilen sözlewatatti, men bolsam qiziqishi we xizmitidin bashqa hich némisi yoq mushu momaychilik bolalmaywatqan özümni soraqlashqa bashlidim. U chaghda wetende tomuz paji’esi yüz bergenlik seweptin tor, télfun toxtitiwitilgen qara ay we qara künler édi. Qelbimde üginiwatqan kespim, qilmaqchi bolghan ishlirim we yetmekchi bolghan ghayemge guman tughulghan édi. Da’im mewjutluqumning menisini mu’eyyenleshtürelmey titildayttim. Köz aldimdiki tikendek yalghuz yashaydighan miyip momayda chaqnighan rohi mukemmellik méni oyghatti. Uning hayatini menege ige qiliwatqini xizmet. Saxawet we bighishlashning xushalliqi édi. U ünsiz saxawetliri bilen memnun, temesiz ejirliri bilen rohluq, ténimsiz heriketliri bilen saghlam édi. Shu qétimqi söhbettin kéyin könglüm pallide yorughandek bolup tétikliship qaldim. Shundin kéyin her qétim horunluq, gheplet we ümitsizlik basqan chaghlarda nensining jesur, xushxuy qiyapitini köz aldimgha keltürdighan boldum.
Manga amérikida ejir, emgek we izchil tirishchanliqning xushalliqini hés qildurghan yene bir ayal haji brék. Bu ayalmu seksenlerde bolup belliri sel mükcheygen bilen qoruq qaplighan yüzliri külüpla turatti. Brék xanim mektipimizning xelqara oqush mukapati ishxanisining xadimi bolup fulbrayit we ford mukapati sahblirining ishlirigha mesul édi. Amérikida oquwatqan birinji yilim wetende bir paji’e bolup ötti. Chüshkünlük, ensizlik we ümidsizliktin rohim qsilip oqush qetiy xoshyaqmidi. Üginiwatqanlirim amérikiliqlarning tepekkur gimnastikisidek, ular özi yaratqan tilshunashliq nezeriysini oxshimighan tillargha tedbiqlap, formiladin formila keltürüp chiqirip eqlini bilewetqandek tuyulup ketti. Shuning bilen qaytip kétishni oyliship brék xanimgha xet yazdim.
Körüshken künimizde brék xanim qizil yopka kopta kiyiwalghan bolup qamlashturup gérim qiliwalghan édi. Könglümdiki töktüm. Aldi bilen u gep söz qilmay türkche qéniq chay demlep berdi. Andin fordning méni xata tallimighanliqini, jonggudiki nechche on ming iltimaschi ichidin üzüp chiqqan bir tetqiqatchining bunche asan bel qoyuwetmeydighanliqigha ishnidighanliqini tekitlidi. U özining kechürmishlirini sözlep ”menmu esli shotlandiye edebiyati boyiche dokturluqta oqughan. Buning hazirqi xizmitim bilen qilchilik munasiwiti yoq. Méningmu özüm eng yaxshi köridighan shotlandiye edebiyatidin ders ötküm bar. Emma bu ders bar mektep intayin az. Shunga özüm qoshumche shughullinip kéliwatimen. Amérikida köpinche oqughuchilar ikki kesip tallaydu. Axirida biridin paydilinip xizmet tapsa, yene biri bilen arzulirini emelge ashuridu. Séning kéyinki ishliringda télshunasliq belkim rol oynimasliqi mumkin. Emma bu öginish, yétilish we tawlinish jeryani. Bu jeryanda sende yétilgen ilmiy tepekkur aditi, estayidilliq we izchilliq hayatingning bir qismigha aylinip bir ömür bilinmey esqétishi mumkin“ dédi. Uning sözliri orunluq édi. Seksen yashlardiki ayal künige sekkiz sa’ettin ishlep tapqan puligha shotlandiye edebiyatigha da’ir kitap sétiwilip tetqiqat qilidu, yighinlargha qatnishidu. Emgek méwiliri bilen özining qimmitni, iqtidarini ispatlaydu. Méning kéynki ma’arip, aqartish xizmtimde tilshunasliq bilimilirining bunche inchike mezmunlirigha hajetsiz bolushum mumkin, emma menmu ma’arip pilanimni emelge ashurghach til tetqiqati bilen shughullansam bolidighu! Dégenlerni oylap yene tilshunasliq kitablirimni qayta qolumgha aldim.
Aridin uzaq ötmey brék xanimdin élxet tapshuriwaldim. Xétide iyulning birinchi küni xelqara ma’arip muhakime yighini bolidighanliqini, xalisam manga yerlik til we ma’arip heqqidiki qarashlirimni yéghinda otturigha qoyush pursiti yaritip béridighanliqini bayan qiptu. Uning uyghurlarning ana tili we uyghur ma’aripi heqqide sözlep bergenlirimni unutmighanliqidin söyündüm. Yéghingha özi mashinisida élip bardi. Tunji qétim bunche jiq ademge éngiliz tilida söz qiliwatqachqa sel temtirigendek qildimyu sözümni bashliwélipla könüp kettim. Sözümde uyghur tili hazir gerche nopuzluq til, ma’arip tili bolmisimu emma uyghurlarda penni omumlashturush, bilimsizlikni tügitish we medeniyetke warisliq qilishta ehmiyiti we rolining sheksiz ikenlikini sherhiyilidim. Qarashlirim anglighuchilarni qiziqturdi bolghay yéghindin kéyin öchrette turup soralghan su’allar méni memnun qildi. Yighin xulasilengende brék xanim tomuz paji’esi seweblik a’ilem bilen on aygha yéqin körüshelmey ensizlikte qanchilik qiynalghanliqimni bayan qildi. Andin ete ayalimning qizimni élip kanzasqa yétip kélidighanliqini élan qiliwidi hemmeylen chawak chélip tebrikleshti. Méning kichikkine shexsi mesilemning xelqara ma’arip muhakime yéghinida tilgha élinghinidin qulaqlirimgha ishenmey qaldim. Insanning bilimi, térishchanliqi we netijisining bundaq ashkare itirap qilinishi we kishilik talapet we qayghu hesretlirining bunchilik semimiy köyümge sazawer bolushi hayatimda bolup baqmighan édi. Menche her qandaq el we millette waz kechmeslik, tirishchanliq we chidamning her waqit, her yerde, hemishe itirap qilinishi we teqdirlinishi elwette shexsni xizmetke, ijadiyetke we töhpige sewda qilidu. Amérikida emgekning, qabiliyetning, töhpining mushundaq türlük organ we kishiler terpidin oxshimighan sorunlarda we türlük shekillerde ashkare mu’eyyenleshtürlishi amérikiliqlarda ijadchanliq, tirishchanliq, xizmetsöyerlik rohini yitildürgen amillarning biri bolushi mumkin dep oylidim.

سەۋدادىكى سىرلار
ئابدۇۋەلى ئايۇپ

 

”ئۇيغۇرلۇق مۇساپەمدىكى ئامېرىكا“
ئامېرىكىلىقلارنى خىزمەت سەۋداسى دەپ ئاڭلىغانىدىم . كانزاس ئۇنۋىرسىتىدىكى ئوقۇشۇم باشلانغاندىن كېيىن بۇ گەپنىڭ راستلىقىغا ئىشەنگىلى باشلىدىم. ئىككى ھەپتىدە بىر ئېچىلىدىغان فاكۇلتىتىمىزنىڭ تىلشۇناسلىق مۇھاكىمە سالۇنىغا ئارامغا چىققان پىروفېسورلارمۇ كېلىپ قاتنىشاتتى. ئۇلارنىڭ سورۇندا تىترىگەن قوللىرىدا ھاسىلىرىغا تايىنىپ، چاقىلىق ئورۇندۇقلىرىدا ئاران ئولتۇرۇپ قىزغىن پىكىر بايان قىلىشلىرى بەزى ئامېرىكىلىقلارنىڭ ئۆزى سۆيگەن خىزمەتكە سەۋدالارچە بېرىلىدىغانلىقىنى، كەسپىنى ھاياتىنىڭ بىر قسىمى دەپ قارايدىغانلىقىنى چۈشەندۈرۈپ تۇراتتى. ئامېرىكىنىڭ نەرىگە بارماي تاللا بازارلىرىدا، كۈتۈپخانا-مۇزىيلاردا، چېنىقىش سارايلىرىدا، موزىكا كېچىلىكلىرىدە ۋە دەرسخانىلاردا تېرىشىپ ھەر تۈرلۈك خىزمەتلەرنىڭ ھۆددىسىدىن چىقىۋاتقان بوۋاي-مومايلارنى كۆرگەنلىرىمدە ئۇلارنى بۇ قەدەر تىرىشچان، ئەمگەكچان قىلىۋەتكەن ئامىللار ھەققىدە ئويغا چۆمەتتىم. ئامېرىكىلىقلارنى خىزمەتكە سەۋدا، مېنى بوشاڭلىققا مۇپتىلا قىلىۋاتقان سىرلارنى ئامېرىكىدا مەن بىلەن ئىزچىل ھەمسۆھبەت بولغان ئىككى موماينىڭ كەچۈرمىشى ئاشكارىلىدى.
نەنسى ئىسىملىك ئۇ موماينى مەكتەپنىڭ خەلقئارا ئوقۇغۇچىلار ئىشخانىسدا كۆرگەنىدىم. ئۇ چاقىلىق ئورۇندۇقتا ئولتۇرۇپ دۇنيانىڭ ھەرقايسى بۇرجەكلىرىدىن كەلگەن ھەرخىل سىياقتىكى ئوقۇغۇچىلارغا قىزغىن مۇلازىمەت قىلاتتى. ئۇنىڭ ئېنگىلىز تىلىنى ئانچە راۋان سۆزلىيەلمەيدىغان ئوقۇغۇچىلار ئالدىدىكى ئەستايىدىللىقى، سەۋرىچانلىقى ۋە يارىدەمسۆيەرلىكى ئىختىيارسىز مەندە ھۆرمەت ۋە قايىللىق ئويغاتقان ئېدى. ئۇ يىپ بىلەن بوينىغا ساڭگىلىتىۋالغان كۆزئەينىكىنى پات-پات تاقاپ چەتئەللىك ئوقۇغۇچىلارنىڭ مەكتەپ ھەققىدىكى سۇئاللىرىغا ئىرىنمەي جاۋاپ بېرەتتى. ئاۋۋال ئەھۋاللىرىمىزنى بىر-بىرلەپ سوراپ دېگەنلىرىمىزنى ئارخىبىمىز بىلەن سېلىشتۇرۇپ چىقاتتى. ئاندىن مەكتەپكە كەلگەندىن كېيىن قانداق مەسىلىلەرگە يولۇققانلىقىمىز ھەققىدە تۈرلۈك سۇئاللارنى سورايتتى ۋە ھەل قىلىش چارىلىرىنى كۆرسىتەتتى.
نەنسى ماڭا كانزاس ئۇنۋېرىستىتىدا ئېنگىلىزچەمنى ماختىغان تۇنجى ئامېرىكىلىق ئېدى. (كېيىن بىلدىم، ئۇ چەتئەللىك ئوقۇغۇچىلاردا ئۆزىگە ئىشەنچ پەيدا قىلىش ئۈچۈن ئالىدىغا كەلگەن ھامان ئېنگىلىزچىسىنى ماختايدىكەن) كانزاسقا كەلگەن كۈنۈمنىڭ ئەرتىسى بىر قانچە ئوقۇغۇچى رەسمىيەتلەرنى بېجىرىش ئۈچۈن ئۆچۈرەتتە تۇرغانىدۇق. نۆۋەت ماڭا كېلىپ ئۆزۈمنى تونۇشتۇرۇشتۇرۇپ بولۇشۇمغا ئېنگىلىزچەمنى مۇييەنلەشتۈردى. ئاندىن كىچىك بالىدەك دۇدۇقلاپ ئۇيغۇرچە سالام قىلىۋېتىپ كۈلۈپ تاشلىدى. يات ئەلدىكى بۇ ئۇيغۇرچە سادا مېنى ھەيرانلىق ۋە ھاياجان ئىلكىدە پەپىلىدى. بىلدىمكى، بۇرۇنقى بىر ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىدىن ئۇيغۇرچە سالاملىشىشنى ئۆگىنىۋالغانكەن. مىللىتىم ۋە يۇرتۇمنىڭ ئىسمىنى خاتاسىز دەپ بەرگەنلىكى، بىر قانچە ئىبارە بولسىمۇ تىلىمنى بىلگەنلىكى بىلەن بۇ موماي كۆزۈمگە تېخىمۇ ئىسسىق كۆرۈندى . شۇندىن كېيىن نەنسىنى بەزىدە كوچىدا، بەزىدە ئاپتۇبۇسلاردا ئۇچرىتىپ تۇردۇم. ھەرقېتىم شۇنچە قىزغىن سالاملىشىپ ئەھۋاللاشىدىغان بولساممۇ ئۇنىڭ شۇنچە ياشىنىپ قالغىنىغا قارىماي نېمە ئۈچۈن بۇنچە بېرىلىپ ئىشلەيدىغانلىقىنى سوراشقا پۇرسەت تاپالمىدىم.
مەكتەپ ھويلىسى گۈللەر ۋە تۈرلۈك مېۋىلىك، مېۋىسىز دەرەخلەرنىڭ چىچەكلىرى بىلەن ياسانغان باھار كۈنلىرىنىڭ بىرىدە نەنسىنى مەكتەپ كۈتۈپخانسى ئالدىدا ئۇچراتتىم. ئۇ يەنە شۇ چاقىلىق ئورۇندۇقىدا ئولتۇرۇپ ئاق، قىزىل، سۆسۈن رەڭلەردە پورەكلىگەن لالەلەرگە قاراپ قەھۋە ئىچىۋاتاتتى. ئۇنىڭ يىراقتىن مىنى تونۇۋالغانلىقىدىن خوش بولدۇم ۋە كۈتۈپخانىدىن بىر ئىستاكان قەھۋە دەملىتىپ قېشىغا كەلدىم. ئامېرىكىلىقلارنىڭ قائېدىسى بويىچە ئاۋۋال ھاۋادىن، گۈللەردىن سۆزلەشكەندىن كېيىن ئۇزاقتىن بېرى قەلبىمدە ساقلانغان تەئەججۈپلىرىمنى سوراشقا پېتىندىم. نەنسى ئەسلى بىر تاللا بازىرىنىڭ دىرىكتورى ئىكەندۇق. قار ياغقان بىر كۈنى قاتناش ھادىسىسىدە ئىككى پۇتى مەجرۇھ بولۇپ قاپتۇ. ئۇنىڭ ئەسلى ئارزۇسى 60 ياشتىن ئاشقاندىن كېيىن دۇنيانى ئايلىنىپ ساياھەت قىلىش ئىكەندۇق. ئۇنىڭ مەكتىپىمىزنىڭ خەلقئارا ئوقۇغۇچىلار ئىشخانىسدا ئىشلەشنى تاللىشى ئەمەلگە ئاشۇرالمىغان ئاشۇ ئارزۇسى ئۈچۈن ئىكەن. ئۇ بۇ يەردە دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىن كەلگەن ئوقۇغۇچىلار بىلەن ئۇچرىشىش ئارقىلىق ئۆزىنى بارالمىغان يىراق ئەللەردە ساياھەت قىلىۋاتقاندەك ھىس قىلىدىكەن. ئۇنىڭ ئەڭ چوڭ بايلىقى ھەرقايسى دۆلەتلەردىن كەلگەن ئوقۇغۇچىلارنىڭ ھەدىيە ۋە تەۋەرۈكلىرى ئىكەن. ئۇنىڭ تەمەسىز ياردىمى ۋە خۇش مۇئامىلىسىدىن تەسىرلەنگەن ئوقۇغۇچىلار ئۇنىڭ ئۆيىنى ئۆز مىللىتىگە خاس ئەستىلىكلەر تولدۇرۇپ بەئەينى مىللەتلەر مەدەنىيەت مۇزىيىغا ئايلىنىپ قاپتۇ. نەنسىنىڭ ئېيتىشىچە ئۆيىدە قازاقىستانلىق بىر ئۇيغۇر ئوقۇغۇچى ھەدىيە قىلغان ئاي-يۇلتۇز نەقىشلىك ياغاچ پىيالىسى بار ئىكەن. ئۇنىڭ دۆلەتتىن ئالىدىغان بېقىنىش پۇلى ئۆزىگە يىتىپ ئاشىدىكەن. مەكتەپتىن ئالغان مۇئاشىنى بىر ساخاۋەت ئورگىنىغا ئىئانە قىلىدىكەن. بۇ ئورگان مەخسۇس قاتناش ھادىسى سەۋەبلىك مىيىپ بولغانلارغا مۇلازىمەت قىلىدىكەن. ئۇ بۇ گەپلەرنى خۇددى بىر ئادەتتىكى ئىشلار ئۈستىدە پاراڭ قىلىۋاتقاندەك قىياپەتتە سۆزلەپ ئۆتۈپ كەتتى.
نەنسى چەتئەللەك ئوقۇغۇچىلارغا يارىدەملىشىش جەريانىدا ئۇچرىغان قىزىقارلىق ئىشلارنى زوق شوق بىلەن سۆزلەۋاتاتتى، مەن بولسام قىزىقىشى ۋە خىزمىتىدىن باشقا ھىچ نېمىسى يوق مۇشۇ مومايچىلىك بولالمايۋاتقان ئۆزۈمنى سوراقلاشقا باشلىدىم. ئۇ چاغدا ۋەتەندە تومۇز پاجىئەسى يۈز بەرگەنلىك سەۋەپتىن تور، تېلفۇن توختىتىۋىتىلگەن قارا ئاي ۋە قارا كۈنلەر ئېدى. قەلبىمدە ئۈگىنىۋاتقان كەسپىم، قىلماقچى بولغان ئىشلىرىم ۋە يەتمەكچى بولغان غايەمگە گۇمان تۇغۇلغان ئېدى. دائىم مەۋجۇتلۇقۇمنىڭ مەنىسىنى مۇئەييەنلەشتۈرەلمەي تىتىلدايتتىم. كۆز ئالدىمدىكى تىكەندەك يالغۇز ياشايدىغان مىيىپ مومايدا چاقنىغان روھى مۇكەممەللىك مېنى ئويغاتتى. ئۇنىڭ ھاياتىنى مەنەگە ئىگە قىلىۋاتقىنى خىزمەت. ساخاۋەت ۋە بىغىشلاشنىڭ خۇشاللىقى ئېدى. ئۇ ئۈنسىز ساخاۋەتلىرى بىلەن مەمنۇن، تەمەسىز ئەجىرلىرى بىلەن روھلۇق، تېنىمسىز ھەرىكەتلىرى بىلەن ساغلام ئېدى. شۇ قېتىمقى سۆھبەتتىن كېيىن كۆڭلۈم پاللىدە يورۇغاندەك بولۇپ تېتىكلىشىپ قالدىم. شۇندىن كېيىن ھەر قېتىم ھورۇنلۇق، غەپلەت ۋە ئۈمىتسىزلىك باسقان چاغلاردا نەنسىنىڭ جەسۇر، خۇشخۇي قىياپىتىنى كۆز ئالدىمغا كەلتۈردىغان بولدۇم.
ماڭا ئامېرىكىدا ئەجىر، ئەمگەك ۋە ئىزچىل تىرىشچانلىقنىڭ خۇشاللىقىنى ھېس قىلدۇرغان يەنە بىر ئايال ھاجى برېك. بۇ ئايالمۇ سەكسەنلەردە بولۇپ بەللىرى سەل مۈكچەيگەن بىلەن قورۇق قاپلىغان يۈزلىرى كۈلۈپلا تۇراتتى. برېك خانىم مەكتىپىمىزنىڭ خەلقئارا ئوقۇش مۇكاپاتى ئىشخانىسىنىڭ خادىمى بولۇپ فۇلبرايىت ۋە فورد مۇكاپاتى ساھبلىرىنىڭ ئىشلىرىغا مەسئۇل ئېدى. ئامېرىكىدا ئوقۇۋاتقان بىرىنجى يىلىم ۋەتەندە بىر پاجىئە بولۇپ ئۆتتى. چۈشكۈنلۈك، ئەنسىزلىك ۋە ئۈمىدسىزلىكتىن روھىم قسىلىپ ئوقۇش قەتئىي خوشياقمىدى. ئۈگىنىۋاتقانلىرىم ئامېرىكىلىقلارنىڭ تەپەككۇر گىمناستىكىسىدەك، ئۇلار ئۆزى ياراتقان تىلشۇناشلىق نەزەرىيسىنى ئوخشىمىغان تىللارغا تەدبىقلاپ، فورمىلادىن فورمىلا كەلتۈرۈپ چىقىرىپ ئەقلىنى بىلەۋەتقاندەك تۇيۇلۇپ كەتتى. شۇنىڭ بىلەن قايتىپ كېتىشنى ئويلىشىپ برېك خانىمغا خەت يازدىم.
كۆرۈشكەن كۈنىمىزدە برېك خانىم قىزىل يوپكا كوپتا كىيىۋالغان بولۇپ قاملاشتۇرۇپ گېرىم قىلىۋالغان ئېدى. كۆڭلۈمدىكى تۆكتۈم. ئالدى بىلەن ئۇ گەپ سۆز قىلماي تۈركچە قېنىق چاي دەملەپ بەردى. ئاندىن فوردنىڭ مېنى خاتا تاللىمىغانلىقىنى، جوڭگۇدىكى نەچچە ئون مىڭ ئىلتىماسچى ئىچىدىن ئۈزۈپ چىققان بىر تەتقىقاتچىنىڭ بۇنچە ئاسان بەل قويۇۋەتمەيدىغانلىقىغا ئىشنىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى. ئۇ ئۆزىنىڭ كەچۈرمىشلىرىنى سۆزلەپ ”مەنمۇ ئەسلى شوتلاندىيە ئەدەبىياتى بويىچە دوكتۇرلۇقتا ئوقۇغان. بۇنىڭ ھازىرقى خىزمىتىم بىلەن قىلچىلىك مۇناسىۋىتى يوق. مېنىڭمۇ ئۆزۈم ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان شوتلاندىيە ئەدەبىياتىدىن دەرس ئۆتكۈم بار. ئەمما بۇ دەرس بار مەكتەپ ئىنتايىن ئاز. شۇڭا ئۆزۈم قوشۇمچە شۇغۇللىنىپ كېلىۋاتىمەن. ئامېرىكىدا كۆپىنچە ئوقۇغۇچىلار ئىككى كەسىپ تاللايدۇ. ئاخىرىدا بىرىدىن پايدىلىنىپ خىزمەت تاپسا، يەنە بىرى بىلەن ئارزۇلىرىنى ئەمەلگە ئاشۇرىدۇ. سېنىڭ كېيىنكى ئىشلىرىڭدا تېلشۇناسلىق بەلكىم رول ئوينىماسلىقى مۇمكىن. ئەمما بۇ ئۆگىنىش، يېتىلىش ۋە تاۋلىنىش جەريانى. بۇ جەرياندا سەندە يېتىلگەن ئىلمىي تەپەككۇر ئادىتى، ئەستايىدىللىق ۋە ئىزچىللىق ھاياتىڭنىڭ بىر قىسمىغا ئايلىنىپ بىر ئۆمۈر بىلىنمەي ئەسقېتىشى مۇمكىن“ دېدى. ئۇنىڭ سۆزلىرى ئورۇنلۇق ئېدى. سەكسەن ياشلاردىكى ئايال كۈنىگە سەككىز سائەتتىن ئىشلەپ تاپقان پۇلىغا شوتلاندىيە ئەدەبىياتىغا دائىر كىتاپ سېتىۋىلىپ تەتقىقات قىلىدۇ، يىغىنلارغا قاتنىشىدۇ. ئەمگەك مېۋىلىرى بىلەن ئۆزىنىڭ قىممىتنى، ئىقتىدارىنى ئىسپاتلايدۇ. مېنىڭ كېينكى مائارىپ، ئاقارتىش خىزمتىمدە تىلشۇناسلىق بىلىمىلىرىنىڭ بۇنچە ئىنچىكە مەزمۇنلىرىغا ھاجەتسىز بولۇشۇم مۇمكىن، ئەمما مەنمۇ مائارىپ پىلانىمنى ئەمەلگە ئاشۇرغاچ تىل تەتقىقاتى بىلەن شۇغۇللانسام بولىدىغۇ! دېگەنلەرنى ئويلاپ يەنە تىلشۇناسلىق كىتابلىرىمنى قايتا قولۇمغا ئالدىم.
ئارىدىن ئۇزاق ئۆتمەي برېك خانىمدىن ئېلخەت تاپشۇرىۋالدىم. خېتىدە ئىيۇلنىڭ بىرىنچى كۈنى خەلقئارا مائارىپ مۇھاكىمە يىغىنى بولىدىغانلىقىنى، خالىسام ماڭا يەرلىك تىل ۋە مائارىپ ھەققىدىكى قاراشلىرىمنى يېغىندا ئوتتۇرىغا قويۇش پۇرسىتى يارىتىپ بېرىدىغانلىقىنى بايان قىپتۇ. ئۇنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ ئانا تىلى ۋە ئۇيغۇر مائارىپى ھەققىدە سۆزلەپ بەرگەنلىرىمنى ئۇنۇتمىغانلىقىدىن سۆيۈندۈم. يېغىنغا ئۆزى ماشىنىسىدا ئېلىپ باردى. تۇنجى قېتىم بۇنچە جىق ئادەمگە ئېنگىلىز تىلىدا سۆز قىلىۋاتقاچقا سەل تەمتىرىگەندەك قىلدىميۇ سۆزۈمنى باشلىۋېلىپلا كۆنۈپ كەتتىم. سۆزۈمدە ئۇيغۇر تىلى ھازىر گەرچە نوپۇزلۇق تىل، مائارىپ تىلى بولمىسىمۇ ئەمما ئۇيغۇرلاردا پەننى ئومۇملاشتۇرۇش، بىلىمسىزلىكنى تۈگىتىش ۋە مەدەنىيەتكە ۋارىسلىق قىلىشتا ئەھمىيىتى ۋە رولىنىڭ شەكسىز ئىكەنلىكىنى شەرھىيىلىدىم. قاراشلىرىم ئاڭلىغۇچىلارنى قىزىقتۇردى بولغاي يېغىندىن كېيىن ئۆچرەتتە تۇرۇپ سورالغان سۇئاللار مېنى مەمنۇن قىلدى. يىغىن خۇلاسىلەنگەندە برېك خانىم تومۇز پاجىئەسى سەۋەبلىك ئائىلەم بىلەن ئون ئايغا يېقىن كۆرۈشەلمەي ئەنسىزلىكتە قانچىلىك قىينالغانلىقىمنى بايان قىلدى. ئاندىن ئەتە ئايالىمنىڭ قىزىمنى ئېلىپ كانزاسقا يېتىپ كېلىدىغانلىقىنى ئېلان قىلىۋىدى ھەممەيلەن چاۋاك چېلىپ تەبرىكلەشتى. مېنىڭ كىچىككىنە شەخسى مەسىلەمنىڭ خەلقئارا مائارىپ مۇھاكىمە يېغىنىدا تىلغا ئېلىنغىنىدىن قۇلاقلىرىمغا ئىشەنمەي قالدىم. ئىنساننىڭ بىلىمى، تېرىشچانلىقى ۋە نەتىجىسىنىڭ بۇنداق ئاشكارە ئىتىراپ قىلىنىشى ۋە كىشىلىك تالاپەت ۋە قايغۇ ھەسرەتلىرىنىڭ بۇنچىلىك سەمىمىي كۆيۈمگە سازاۋەر بولۇشى ھاياتىمدا بولۇپ باقمىغان ئېدى. مەنچە ھەر قانداق ئەل ۋە مىللەتتە ۋاز كەچمەسلىك، تىرىشچانلىق ۋە چىدامنىڭ ھەر ۋاقىت، ھەر يەردە، ھەمىشە ئىتىراپ قىلىنىشى ۋە تەقدىرلىنىشى ئەلۋەتتە شەخسنى خىزمەتكە، ئىجادىيەتكە ۋە تۆھپىگە سەۋدا قىلىدۇ. ئامېرىكىدا ئەمگەكنىڭ، قابىلىيەتنىڭ، تۆھپىنىڭ مۇشۇنداق تۈرلۈك ئورگان ۋە كىشىلەر تەرپىدىن ئوخشىمىغان سورۇنلاردا ۋە تۈرلۈك شەكىللەردە ئاشكارە مۇئەييەنلەشتۈرلىشى ئامېرىكىلىقلاردا ئىجادچانلىق، تىرىشچانلىق، خىزمەتسۆيەرلىك روھىنى يىتىلدۈرگەن ئامىللارنىڭ بىرى بولۇشى مۇمكىن دەپ ئويلىدىم.

جاۋاب يېزىش