Deprecated: __autoload() is deprecated, use spl_autoload_register() instead in /customers/6/1/7/uyghur.kim/httpd.www/wp-includes/compat.php on line 502 Deprecated: Function create_function() is deprecated in /customers/6/1/7/uyghur.kim/httpd.www/wp-includes/pomo/translations.php on line 208 Shéng shiseymu teng kélelmigen meshhur uyghur qomandan » Azat Uyghur Munbiri

TARIHI EMINIYE – HISTORY OF PEACE
HUNLARNING QISQICHE TARIHI
SHERQIY TURKISTAN TARIHI
QESHQERNING YEQINQI WE HAZIRQI ZAMAN MAARIP TARIXI
Tengri qamchisi Atilla
1933-1937 - yilliridiki weqeler
1944 - yilidiki weqeler
Ottura Asiya Tarixi Tézisliri
Seidiye xanliqi heqqide qisqiche bayan
Sopaxun Sawurof Heqqide Stalingha yollanghan xet
Sun jungsen we Ilixan Töre
Uyghurlarning Mongghul impiriyiside oynighan roli.
Uyghurlar Sherqte we Gherbte
Qedinqi Merkizi Asiya
Uyghur Kilassik Edebiyat Tarixi
Uyghur Maarip Tarixi
Tarixtin Qisqiche Bayanlar
Hoten Qozghulingi Heqqide
Uyghurlar - Turghun Almas
«Tarixiy reshidiy» heqqide
Ili sultani obul elaning chet eldiki tutqunluq hayatigha da'ir muhim üch höjjet
Qaraxanilar we Idiqut xanliqi heqqide
9 - 12 - Esirlerdiki Uyghur Döletliri
8-10- Esirlerdiki Gherbiy Yurt heqqide tetqiqat
Qedimqi Merkizi Asiya
Jenubiy Shinjyang Uyghur xiristiyan uyushmisi
Kazaklar Aqsuda
Alte Sheher Mektupliri
Yerken xanliqi tarixidin omumiy bayan
Ürümchi Söhbitidin kéyin
Seidiye xanliqigha dair matériyallar
Qaraxanilarning Dölet Teshkilati
Orxun Uyghur xanliqining qisqiche Tarixi
Farabi we uning Pelsepe sistémisi
Choqan welixanow we Uyghurlar heqqide
Uyghur kilassik Edebiyat tarixi
Xoten qozghilingi Heqqide
Millitars Shing dewridiki eslime
Bughraxanlar tezkirisi
1933 - 1937 - yilliridiki weqeler
6 - déwiziye
1944 - yilidiki paaliyet
Shinjyang Tarix Matériyalliri 1- 50
Uyghurlarning shekillinish jeryani
Balasaghunning Orni
Milliy Armiyining qisim qurulmisi
Orxundin Jewherler 1 - 2
Altay neshriyati
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6

!Barliqimiz Bedel Bolsun Weten Üchün

.Sehipimizdiki Barliq Eserler Heqsiz. Xalighanche Chüshürüp Paydilansingiz Bolidu

Shéng shiseymu teng kélelmigen meshhur uyghur qomandan

Hazirqi zaman tariximizdiki eng zérek herbi qomandan mehmud muhiti toghrisida __

Abduweli tursun __

(Bingtu’en milliy pédagogika mektipi ) __ /

:::

__ Men siyasigha,herbi ishlargha alahide qiziqimen,méning qarishimche herbiy hoquq -mutleq hoquq,heqiqiy hoquq. Herbiy hoquq kimde bolsa uning dégini dégen ,qilghini qilghan bolidu.bir döletning herbi hoquqi kimning qolida bolsa döletning dölet tüzülmisi , siyasi tüzülmi’i’imu shuning idiyisi boyiche mangidu.nurghun döletlerdiki emeliyet buni ispatlap turuptu .2013-yili7-ayda misirda herbi özgirish yüz bérip, dölet mudapi’e ministiri sisi xelq saylighan prézidént morsini qolgha élip, nezerbent qilip, misirning hakimiyet ishlirini qolgha aldi, siyasi weziyetni kontrol qilip,tinch bolghan weziyetni yaratti.mushu menidin éytqanda herbi shlargha kimning mesul bolushi xelqning bext -sa’aditi bilen chong derijide munasiwetlik.
Mehmut muhiti muhitilar a’ilisidiki pem -parasetlik,jasaretlik oghul, turpan qozghilangchilirining rehbiri bolghan mexsut muhitining inisi.u xelq arisida mexmut sijang,mehmut shijang,mamut sijang qatarliq namlar bilen atalghan,emeliyette hemmisi shu bir adem.emdi bu adem heqqidimu azraq birnime yézip , oqurmenler bilen pikir almashturup béqishni zörür dep qaridim.chünki uning wujudida biz üginishke tégishlik bir xislet bar.u bolsimu uningdiki chéchenlik we zérekliktur. Men téxi uni shinjangning hazirqi zaman tari’i’idiki ‹‹eng›› zérek herbi qomandan dep ataymen.hem töwende buni emeliy pakitlar bilen chüshendurümen:
Mehmut muhiti 1887- yili turpan astanida halliq a’ilide tughulghan. U a’ile terbiyisidin kéyin öz yurtidiki kona mektep we medrislerde oqughan,kéyin soda- tijaretke arliship ürümchi,chöchek we rosiyining shemey,qazan we ottura asiyadiki herqaysi chong -kichik sheherliride hetta moskwa, san-pétirborgkiche bérip tijaret qilghan.u shu mezgilde yéngi ilim -pen ögengen we rus tili ögengen. Kéyinki mezgilde akisi mexsut muhitining yéngi mektep échish ishigha yardemde bolghan.
1931-Yili qumul déhqanlar qozghilingining tesiri bilen turpan xelqi qozghalghanda turpan qozghilingigha qatnashqan, kéyin akisi mexsut muhiti urushta qurban bolghandin kéyin turpan qozghilingigha yétekchi bolghan. Qozghilangchilar turpandin jenubiy shinjang terepke chékinip , qeshqerde turghanda,shéng shisey qarmiqidiki 6- shining sijangi bolghan. Qeshqerde bolghan mezgilde qeshqer yéngi zaman ma’aripi üchün körünerlik töhpe qoshqan.diniy medrislerni islah qilghan.
Shinjang tarixini bilidighan yoldashlargha éniqki, aldinqi esirning aldiniqi yérimida shinjangda chong weqedin üchi bolidi.uning biri tömür xelipe qozghilingi,yene biri xoja niyaz haji bashchiliqidiki qumul dixanlar qozghilingi , üchinchisi bolsa ghuljida bolghan ü ch wilayet inqilabi.buning ichidiki birinchisi – tömur xelipe qozghilingining tesiri asasen qumul diyaridila bolghan , bashqa yerlerge kéngiyelmigen.bir terep qilinishimu nisbeten addi bolghan weqedur, buningda tömür xelipe düshmenning quran tutup ichken qesimige ishinip kétip, inqilapning miwisini yoq qilghan.
Xoja niyaz bashchiliqidiki qumul dixanlar qozghilingi tesiri birqeder zor bolghan inqilap,u qumuldin chiqip,urümchi,turpan, jenubiy shinjangdiki qeshqergiche öz tesirini körsetken. Eng axirida umu dushmenning aldam xaltisigha chüshüp, qilghan ishning hemmisi nöl bolghan.biz gépini qiliwatqan mehmut muhiti del mushu inqilaptiki gholluq shexs ,hajining eng yéqin yardemchilirining biri süpitide otturigha chiqip, pa’aliyet élip baridighan herbi qomandan.
Mehmut muhiti xoja niyaz haji shéng shisey bilen kélishim imzalap,jenuniy shinjanggha barghanda qeshqerge bérip, gomindangning qeshqerdiki 6-diwiziyesining diwiziye komandiri bolidu. Axirida xoja niyaz haji mu’awin re’is bolup, ürümchige kelgende jenubiy shinjang amanliqni saqlash 6 -diwiziyesining qomandani bolup , qeshqerde turidu we urümchige kélishge qeti unimaydu. Shéng shisey 4000 minggha yéqin qoshunni öz qolida tutup turuwatqan mehmut muhitini we melum sanda qoralliq qoshuni bolghan qumuldiki yolowasni xoja niyazning ikki qaniti dep qarap , bularni yoqitip ,özige bolghan tehditni yoq qilishning koyidila yurüydu.shéng shisey uni ürümchige kelturush üchün qilmighan amali qalmaydu. Peqet gepke kirgüzelmey , ularni qoralsizlanurup,boysundurush üchün, shéng shisey hökümiti «6- diwiziyining qoralliri kona, bu qorallarni tapshurunglar,biz silerge yéngi qoral bérimiz » dep aldamchiliq qilip , ularning qorallirini yighiwélishqa urunidu. Mehmut muhiti bolsa uning niyitining nime ikenlikini bilgechke « aldi bilen yéngi qoralni béringlar,andin kona qoralni bérimiz » dep qoral tapshurghili unimaydu. Nurghu n qétim urümchige kélishni uqturghan bolsimu emma mehmut muhiti zérek kallisini ishqa sélip, bir qétimmu aldanmaydu.
Shéng shisey yene yighingha qatnishish,herbi mektepte oqutush, we bashqa amallarni ishlitip uni ürümchige keltürüp , yoqitish gherizide bolidu.emma mehmut muhiti shéng shiseyning aldam xaltisigha peqet chüshmeydu. Bularning héchqaysisi ishqa ashmaydu.eng axirida ikki méhmanni ayrupilan bilen qeshqerge ewetip , mehmut muhiti ayrudurumgha ularni kütüwélish üchün aldigha chiqqanda ayrudurumdila jayliwétish toziqini quridu. Emma bumu ishqa ashmay shéng shiseyni daghda qoyidu . Bu weqe mundaq yüz béridu:
Bir qétim shéng shisey urümchidin hajining awazigha oxshap kétidighan bir ademning awazi bilen haji namida mehmut muhitigha télifon bérip,qeshqerge ikki méhman baridighanliqini,uni mehmud muhitining aldigha chiqip kütüwélishi lazimliqini éytidu.adette mehmut muhiti haji bilen pat -pat télifonda körüshüp turidighan bolghachqa , hajining awazi uninggha tonush idi.shunga u awazning yalghanliqini bilip qélip,bu ishta bir oyun barliqini pemlep qalidu.hem yalghandin maqul bolup, shéng shisey ewetken ikki ademni’ing kélishni saqlaydu.ayrudurumgha özi chiqsimu xeter chiqi’ip qélish éhtimalini oylap,özi chiqmay,bashqilarni chiqiridu,hem bu ikki adem a’em ayrupilandin chüshup bolghiche ularni qolgha élip,soraq qi’ilidu.netijide bu ikki adem hemme ehwalni eynen iqrar qilidu.hemde ularning eger mehmut muhiti aldigha chiqqan bolsa uni ayrudurumdila étip tashlimaqchi bolghanliqini dep béridu.chéchen mehmut muhiti buni bilip qélip,özi chiqmayli qalmastn belki aldi bilen qol sélip , u ikkisini qolgha élip,ularni jaylywétidu.mana buni zéreklik deymiz.dushmen bilen bolghan munasiwette sen uni öltürmiseng , u séni öltüridu, sanga hayatliq yoli qalmaydu.shunga qeti bolush kérek.
Bu suyiqest ishqa ashmighandin kéyin shéng shisey yene toxtap qalmay ,dawamliq türde uni yoqitishning koyida bolidu.emma mehmut muhiti birer qétimmu uning qiltighigha chüshmeydu.axirida shéng shisey bashqa amal ishlitishke mejbur bolidu.yeni mehmut muhitining qushunidiki gholluq ademlerni ürümchide herbi -telim -terbiye bérip ,terbiyelep bolghandin kéyin qeshqerge ewetip bérimiz dep ,ürümchige aldurup kélip,ularni oqutqach, méngisini yuyup,pulgha sétiwélip qayturidu. Netijide bu ademler qeshqerge barghandin kéyin mehmut muhitining gépini anglimas bolup qalidu. Uning buyruqliri ishlimes bolup qalidu.mehmut muhiti ishning aqiwitini mölcherlep, qeshqerde turuwérishke közi yetmey, shéng shiseyning qoligha chüshup qélishti saqilinish üchün, 1937-yili 4- ayning 2- küni bir qanche yéqin ademlirini élip, hindistangha chiqip kétishke mejbur qilidu.hindistanda bir mezgil turghandin kéyin junggogha qaytish meqsitide bay axun ezizi dégen kishini jiyang jéyshining aldigha ewetip , shéng shisey üstidin shikayet qilidu we özimu uzaq ötmey wetenge qaytip kélip,1944- yili béyjingda wapat bolidu.qisqisi u xoja niyaz we bashqa nurghun kishilerge oxshash shéng shiseyning qolida qiynilip emes belki öz ejili bilen bu dunyadin kétidu. Yuqiridiki ishlargha qarap bezide mehmut muhiti bilen xoxa niyaz hajimning qozghilang rehberlikidiki urni almashqan bolsa qandaq bolar idi dep oylap qalimen.

muhiti
Emdi biz shéng shisey kim dégenni we shu dewrlerde yüz bergen weqelerning aqiwitini oylap baqsaqla uning heqiqeten eng zérek herbi qomandan ikenlikini étirap qilmay turalmaymiz.
Shéng shisey 1894-yili lyawning ölkiside déhqan a’ilisde tughulghan.1915 -yili yaponiyege bérip, siyasi -iqtisad ügengen.kéyin wetenge qaytip kélip,yunnen herbi mektipide oqughan. Herbi mektepni putturup , toy qilip bolghanidn kéyin yene yaponiyege bérip, quruqluq armiye uniwérsitétigha oqushqa kirgen. Keynidin wetenge qaytip kélip, lu’enju herbi özgirishige qatnashqan.herbyiy özgirish meghlup bolghandin kéyin üchinchi qétim yaponiyege bérip,oqushni dawamlashturghan.1927-yili yapondiki oqushni tügitip, shimalgha yurüsh qilish urushigha qatnashqan.undin kéyin teqdir uni shinjanggha élip kélip, shinjangning bash dubeni ornigha chiqirip qoyghan ,emeliyette shinjangning bash herbi ,memuri emeldari bolup qalghan. 1937-Yili 10-ayda j k p bilen yapongha qarshi birliksep qurup ,kompartiyege yaxshichaq boluwalghan. 1941-Yili stalingha shinjangni sowétning bir ittipaqdash jumhuriyiti qiliwélish toghrisida teklip bergen . 1945-Yili 7-ayda amal bolmighanda shinjangdin yötkilip , gomindang hökümitining déhanchiliq ,ormanchiliq ministiri bolup ,chongchinggha ketken.1948-yili a’ilisi bilen bille teywenge ketken.1970-yili 76 yéshida teybéydiki hawa armiye doxturxanisda késel bilen ölgen . Mana bu uning arqa körünüshi bolup, mehmut muhiti mushundaq yétishken bir tülkining öznini aldishigha qeti purset bermigen.
Tömür xelipe qozghilingi taza ulghiyishqa qarap yüzlengende yang zingshin tömur xelipini aldap, urümchige ekilip, ‹‹darén››liq emilini bérip , turmushta eyshi-ishret we keypi sapagha bend qilip , tedriji bixutlashturup , uni yoq qildi.
Shundaqmu bir xil hiliger kishiler barki ular emeliyette eng hiliger ,ularning hiligerlikini kishiler uning adettiki söz herkitige qarap qeti séziwalalmaydu.men ri’al turmushta mushundaq ademlerdin birnechchini körgen.ular söz qilghanda peqet özi üchün gep qilghanda’ek turmaydu.özining xususiy menpe’eti yoqtek otturigha chiqidu.emeliyete bolsa qilghan ishlirining hemmisi özining melum meqsetlirini ishqa ashurush üchünla bolidu.bir top kishilerning köpinchisi adettiki ademler bolghachqa bundaq kishlerning meqsidining ishqa éshishi üchün bilip – bilmey ketmen chépip qalidu.shéng shisey del mushu xildiki chil böridur.
Shéng shisey hiligerlikte uchigha chiqqan jallat bolup, shu zamanda hiligerlikte uning tengdishi bolmighan, ‹‹ana yurt ›› romanidiki bayanlardin qarighanda u shu chaghda gitlér,stalin,jyang ji’éshi qatarliqlarni özige yetmeydu dap qarighan. Emma hiligerlik qilishta mehmut muhitigha teng kélelmigen.men ‹‹shéng shisey ›› ( ‹‹jallat shéng shisey›› dégen kitap emes) dégen kitapni oqughanda uninggha bashqiche nuqti’inezerdin qarap ,qilghan ishida sapla xelqperwerlik chiqip turidighan adem iken dep (bu uning eqilliqliqi,undaq qilmighanda u bashqilarni ishendurgili bolmaydighanliqini,yurt sorighili bolmaydighanliqini yaxshi bilidu) oylighan idim.yeni u adette tashqi qiyapette xelqperwer qiyapette otturigha chiqip , ish qilidiken , qilghan etkenliridin héchkim uning esli meqsidini bilelmeydiken. Mundaqche éytsaq u özining hiligerlikini peqet chandurmaydighan hiliger tülke iken .bundaq ademler heqiqeten xeterlik bolidu.chünki biz dewatqan mehmut muhitidek nahayiti zérek adem bolmisa bundaq ademlerning niyitini kishiler bilelmeydu.qarghularche egiship kétidu.
Shék shisey xoja niyaz hajini aldap, indekke keltürüp,axrida qolgha élip ,uni eng wehshi usul bilen qiynap ölturdi. Uning hajining namida ‹‹pütün shinjang xelqige xitapname›› élan qildurup , hajigha özini ‹‹ shinjangdiki 13 milletning büyük dahisi,adaletperwer,heqiqetchi büyük dahimiz shéng duben ›› dégüzüp, hajimning uyghur xelqi ichidiki abroyini özining hakimiyitini mustehkemlesh üchün ünümlük xizmet qildurdi.qumuldin tartip , qeshqer diyarighiche bolghan da’iride derya-derya qanlarni bikargha aqquzdi.
Shéng shisey yene shu chaghda dunya xertisini sizip , taki hazirghiche shu sizghan xeritining tesiri téxi tügimey kéliwatqan dunyawi meshhur shexs sitalinini aldidi, özning hakimiyitini mustehkemlesh uchün aldi bilen stalinni aldap, sowét kompartiyisige eza bolup kirdi.nurghun yardemge ige bolup ,özining meqsidige yétip bolup ,yene uningdin yüz öridi.démek uni aldidi.
Shék shisey jiyang ji’éshini aldidi. Yeni özini körünüshte gomindanggha tewe dep turup ,emeliyette peqet uninggha boy sunmighan.song méyling shinjanggha kelgende özini xuddi bashqa bir döletke kélip qalghandek hés qilghan. Chünki shéng shisey song méylingni bir döletning dölet bashliqi bashqa bir döletning dölet bashliqini kütüwlghandek halette qarshi alghan. Bundaq qilish arqiliq u özining gomindangdin nisbi’i musteqil ikenlikini ipadiligen.
Shéng shisey yene junggu kompartiyesinimu aldidi .yeni u özini tereqqiperwer qilip körsitip, 8- armiyening urümchidiki ish bijirish urnini tesis qilishigha ruxset qldi hem nisbeten ilghar idiyide bolghan boluwélip, kompartiyining shinjangda pa’aliyet élip bérishigha yol qoydi.keynidin yene kompartiyege yüz örüp, shinjangdiki kommunistlarni,ilghar idiyediki kishilerni qolgha élip wehshi qirghin qlidi ,öltürdi. Mawzémin,chén tenchi’u,linjilu qatarliqlar kommunistlarni öltürüp, jonggo kompartiyesining shinjangdiki ishlirigha chong ziyan saldi.
Shéng shisey yene nurghun özi üchün ketmen chapqan , özini yölep textke chiqirip qoyghan kishlerni aldidi. Ularnimu bosh qoyuwetmdi . Bundaq misallar bek köp .
Qisqisi shéng shisey yurt sorashni nahayiti yaxshi tetqiq qilghan bolup ,özi bilen bir idiyede bolmighan kishilerning birigimu rehimdilliq qilmighan,hettaki u özning bir tuqqanliri bolghan halettimu.bundaq misal jonggo tarixida köp.
Emma u u bizdin chiqqan herbi qumandan mehmut muhitini aldiyalmighan, uning quwluq-shumluqliri ,hiligerliki mehmut muhitigha ishlimigen.shunga men uni uyghur tarixidiki eng chéchen ,eng zérek herbi qomandan dések bolidiken dégen oygha keldim.
Shu dewrlerde uyghurlar tenglik ,barawerlik uchün heqiqeten jiq qan tökken. Méning qarishimche qan bikargha aqmasliqi kérek.chünki hayatliqni qayta bérish mümkin emes ,bu insanning qolidin kélidighan ish emes.
Yuqiridikilerdin biz shuni hés qilimizki biz choqum tarix üginishimiz kérek. Melum menidin éytqanda mawzédong tarix üginip , jonggoni özgertken . Biz tarix uqusaq , yalghuz tarixni bilipla qalmastin yene muhim tarixiy sawaqni yekunlep chiqalaymiz.tariximizda derya-derya aqqan qanlarning bikargha kétishining sewebini biliwalalaymiz.chongqur sawaqqa ,tejribige ige bolush bilen bir waqitta yene kelgüsimiz toghrsidimu jawapqa ige bolumiz.
2015-Yili 1- ayning 23-kuni

 

vqetewtt
شېڭ شىسەيمۇ  تەڭ كېلەلمىگەن مەشھۇر  
.
ئۇيغۇر ھەربى قوماندان
….
ھازىرقى زامان تارىخىمىزدىكى ئەڭ زېرەك ھەربى قوماندان مەھمۇد مۇھىتى توغرىسىدا
….
ئابدۇۋەلى تۇرسۇن
 ….
(بىڭتۇەن مىللىي پېداگوگىكا مەكتىپى )


    مەن سىياسىغا،ھەربى ئىشلارغا ئالاھىدە قىزىقىمەن،مېنىڭ قارىشىمچە ھەربىي ھوقۇق -مۇتلەق ھوقۇق،ھەقىقىي ھوقۇق. ھەربىي ھوقۇق كىمدە بولسا ئۇنىڭ دېگىنى دېگەن ،قىلغىنى قىلغان بولىدۇ.بىر دۆلەتنىڭ ھەربى ھوقۇقى كىمنىڭ قولىدا  بولسا دۆلەتنىڭ دۆلەت تۈزۈلمىسى ، سىياسى تۈزۈلمىىىمۇ شۇنىڭ ئىدىيىسى بويىچە ماڭىدۇ.نۇرغۇن دۆلەتلەردىكى ئەمەلىيەت بۇنى ئىسپاتلاپ تۇرۇپتۇ  .2013-يىلى7-ئايدا  مىسىردا ھەربى ئۆزگىرىش يۈز بېرىپ، دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرى سىسى خەلق سايلىغان پرېزىدېنت مورسىنى قولغا ئېلىپ، نەزەربەنت قىلىپ، مىسىرنىڭ ھاكىمىيەت ئىشلىرىنى قولغا ئالدى، سىياسى ۋەزىيەتنى كونترول قىلىپ،تىنچ بولغان ۋەزىيەتنى ياراتتى.مۇشۇ مەنىدىن ئېيتقاندا ھەربى ئشلارغا كىمنىڭ مەسئۇل بولۇشى خەلقنىڭ بەخت -سائادىتى بىلەن چوڭ دەرىجىدە مۇناسىۋەتلىك.
    مەھمۇت مۇھىتى مۇھىتىلار ئائىلىسىدىكى پەم -پاراسەتلىك،جاسارەتلىك ئوغۇل،  تۇرپان قوزغىلاڭچىلىرىنىڭ  رەھبىرى بولغان مەخسۇت مۇھىتىنىڭ ئىنىسى.ئۇ خەلق ئارىسىدا مەخمۇت سىجاڭ،مەھمۇت شىجاڭ،مامۇت سىجاڭ قاتارلىق ناملار  بىلەن ئاتالغان،ئەمەلىيەتتە ھەممىسى شۇ بىر ئادەم.ئەمدى بۇ ئادەم ھەققىدىمۇ ئازراق بىرنىمە يېزىپ ،  ئوقۇرمەنلەر بىلەن پىكىر ئالماشتۇرۇپ بېقىشنى زۆرۈر دەپ قارىدىم.چۈنكى ئۇنىڭ ۋۇجۇدىدا بىز ئۈگىنىشكە تېگىشلىك بىر خىسلەت بار.ئۇ بولسىمۇ ئۇنىڭدىكى چېچەنلىك ۋە زېرەكلىكتۇر. مەن تېخى ئۇنى شىنجاڭنىڭ ھازىرقى زامان تارىىىدىكى ‹‹ئەڭ›› زېرەك ھەربى قوماندان دەپ ئاتايمەن.ھەم تۆۋەندە بۇنى ئەمەلىي پاكىتلار بىلەن چۈشەندۇرۈمەن:
   مەھمۇت مۇھىتى 1887- يىلى تۇرپان ئاستانىدا ھاللىق ئائىلىدە تۇغۇلغان. ئۇ ئائىلە تەربىيىسىدىن كېيىن ئۆز يۇرتىدىكى كونا مەكتەپ ۋە مەدرىسلەردە ئوقۇغان،كېيىن سودا- تىجارەتكە ئارلىشىپ ئۈرۈمچى،چۆچەك ۋە روسىيىنىڭ شەمەي،قازان ۋە ئوتتۇرا ئاسىيادىكى ھەرقايسى چوڭ -كىچىك شەھەرلىرىدە ھەتتا موسكۋا، سان-پېتىربورگكىچە بېرىپ تىجارەت قىلغان.ئۇ شۇ مەزگىلدە يېڭى ئىلىم -پەن ئۆگەنگەن ۋە رۇس تىلى ئۆگەنگەن. كېيىنكى مەزگىلدە ئاكىسى مەخسۇت مۇھىتىنىڭ يېڭى مەكتەپ ئېچىش ئىشىغا ياردەمدە بولغان.
      1931-يىلى قۇمۇل دېھقانلار قوزغىلىڭىنىڭ تەسىرى بىلەن تۇرپان خەلقى قوزغالغاندا تۇرپان قوزغىلىڭىغا قاتناشقان، كېيىن ئاكىسى مەخسۇت مۇھىتى ئۇرۇشتا قۇربان بولغاندىن كېيىن تۇرپان قوزغىلىڭىغا يېتەكچى بولغان. قوزغىلاڭچىلار تۇرپاندىن جەنۇبىي شىنجاڭ  تەرەپكە چېكىنىپ ، قەشقەردە تۇرغاندا،شېڭ شىسەي قارمىقىدىكى 6- شىنىڭ سىجاڭى بولغان. قەشقەردە بولغان مەزگىلدە قەشقەر يېڭى زامان مائارىپى ئۈچۈن كۆرۈنەرلىك تۆھپە قوشقان.دىنىي مەدرىسلەرنى ئىسلاھ قىلغان.
    شىنجاڭ تارىخىنى بىلىدىغان يولداشلارغا ئېنىقكى،  ئالدىنقى ئەسىرنىڭ ئالدىنىقى يېرىمىدا شىنجاڭدا چوڭ ۋەقەدىن ئۈچى بولىدى.ئۇنىڭ بىرى تۆمۈر خەلىپە قوزغىلىڭى،يەنە بىرى خوجا نىياز ھاجى باشچىلىقىدىكى قۇمۇل دىخانلار قوزغىلىڭى ، ئۈچىنچىسى بولسا  غۇلجىدا بولغان ئۈ چ ۋىلايەت ئىنقىلابى.بۇنىڭ ئىچىدىكى بىرىنچىسى – تۆمۇر خەلىپە قوزغىلىڭىنىڭ تەسىرى ئاساسەن قۇمۇل دىيارىدىلا بولغان ، باشقا يەرلەرگە كېڭىيەلمىگەن.بىر تەرەپ قىلىنىشىمۇ نىسبەتەن ئاددى بولغان ۋەقەدۇر، بۇنىڭدا تۆمۈر خەلىپە دۈشمەننىڭ قۇرئان تۇتۇپ ئىچكەن قەسىمىگە ئىشىنىپ كېتىپ، ئىنقىلاپنىڭ مىۋىسىنى يوق قىلغان.
    خوجا نىياز باشچىلىقىدىكى قۇمۇل دىخانلار قوزغىلىڭى تەسىرى بىرقەدەر زور بولغان ئىنقىلاپ،ئۇ قۇمۇلدىن چىقىپ،ئۇرۈمچى،تۇرپان، جەنۇبىي شىنجاڭدىكى قەشقەرگىچە ئۆز تەسىرىنى كۆرسەتكەن. ئەڭ ئاخىرىدا ئۇمۇ دۇشمەننىڭ ئالدام خالتىسىغا چۈشۈپ، قىلغان ئىشنىڭ ھەممىسى نۆل بولغان.بىز گېپىنى قىلىۋاتقان مەھمۇت مۇھىتى دەل مۇشۇ ئىنقىلاپتىكى غوللۇق شەخس ،ھاجىنىڭ ئەڭ يېقىن ياردەمچىلىرىنىڭ بىرى سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا چىقىپ، پائالىيەت ئېلىپ بارىدىغان ھەربى قوماندان.
   مەھمۇت مۇھىتى خوجا نىياز ھاجى شېڭ شىسەي  بىلەن كېلىشىم ئىمزالاپ،جەنۇنىي شىنجاڭغا بارغاندا قەشقەرگە بېرىپ، گومىنداڭنىڭ قەشقەردىكى 6-دىۋىزىيەسىنىڭ دىۋىزىيە  كوماندىرى بولىدۇ. ئاخىرىدا خوجا نىياز ھاجى مۇئاۋىن رەئىس بولۇپ، ئۈرۈمچىگە كەلگەندە جەنۇبىي شىنجاڭ ئامانلىقنى ساقلاش 6 -دىۋىزىيەسىنىڭ قوماندانى بولۇپ ، قەشقەردە تۇرىدۇ ۋە ئۇرۈمچىگە  كېلىشگە قەتئى ئۇنىمايدۇ.  شېڭ شىسەي 4000 مىڭغا يېقىن قوشۇننى ئۆز  قولىدا تۇتۇپ تۇرۇۋاتقان مەھمۇت مۇھىتىنى ۋە مەلۇم ساندا قوراللىق قوشۇنى بولغان قۇمۇلدىكى يولوۋاسنى خوجا نىيازنىڭ ئىككى قانىتى دەپ قاراپ ، بۇلارنى يوقىتىپ ،ئۆزىگە بولغان تەھدىتنى يوق قىلىشنىڭ كويىدىلا يۇرۈيدۇ.شېڭ شىسەي  ئۇنى ئۈرۈمچىگە كەلتۇرۇش ئۈچۈن قىلمىغان ئامالى قالمايدۇ.  پەقەت گەپكە كىرگۈزەلمەي ، ئۇلارنى قورالسىزلانۇرۇپ،بويسۇندۇرۇش ئۈچۈن، شېڭ شىسەي ھۆكۈمىتى   «6- دىۋىزىيىنىڭ قوراللىرى كونا، بۇ قوراللارنى تاپشۇرۇڭلار،بىز سىلەرگە يېڭى قورال بېرىمىز » دەپ ئالدامچىلىق قىلىپ ، ئۇلارنىڭ قوراللىرىنى يىغىۋېلىشقا ئۇرۇنىدۇ. مەھمۇت مۇھىتى بولسا ئۇنىڭ نىيىتىنىڭ نىمە ئىكەنلىكىنى بىلگەچكە  « ئالدى بىلەن يېڭى قورالنى بېرىڭلار،ئاندىن كونا قورالنى بېرىمىز » دەپ قورال تاپشۇرغىلى ئۇنىمايدۇ.  نۇرغۇ ن قېتىم ئۇرۈمچىگە كېلىشنى ئۇقتۇرغان بولسىمۇ ئەمما مەھمۇت مۇھىتى زېرەك كاللىسىنى ئىشقا سېلىپ، بىر قېتىممۇ ئالدانمايدۇ.               
    شېڭ شىسەي يەنە  يىغىنغا قاتنىشىش،ھەربى مەكتەپتە ئوقۇتۇش، ۋە باشقا ئاماللارنى ئىشلىتىپ  ئۇنى ئۈرۈمچىگە كەلتۈرۈپ ، يوقىتىش غەرىزىدە بولىدۇ.ئەمما مەھمۇت مۇھىتى شېڭ شىسەينىڭ ئالدام خالتىسىغا پەقەت چۈشمەيدۇ. بۇلارنىڭ ھېچقايسىسى ئىشقا ئاشمايدۇ.ئەڭ ئاخىرىدا ئىككى مېھماننى ئايرۇپىلان بىلەن  قەشقەرگە ئەۋەتىپ ،  مەھمۇت مۇھىتى ئايرۇدۇرۇمغا  ئۇلارنى كۈتۈۋېلىش ئۈچۈن ئالدىغا چىققاندا  ئايرۇدۇرۇمدىلا جايلىۋېتىش توزىقىنى قۇرىدۇ. ئەمما بۇمۇ ئىشقا ئاشماي شېڭ شىسەينى داغدا قويىدۇ . بۇ ۋەقە مۇنداق يۈز بېرىدۇ:
    بىر قېتىم شېڭ شىسەي ئۇرۈمچىدىن ھاجىنىڭ ئاۋازىغا ئوخشاپ  كېتىدىغان بىر ئادەمنىڭ ئاۋازى بىلەن ھاجى نامىدا مەھمۇت مۇھىتىغا تېلىفون بېرىپ،قەشقەرگە  ئىككى مېھمان بارىدىغانلىقىنى،ئۇنى مەھمۇد مۇھىتىنىڭ ئالدىغا چىقىپ كۈتۈۋېلىشى لازىملىقىنى ئېيتىدۇ.ئادەتتە مەھمۇت مۇھىتى ھاجى بىلەن پات -پات تېلىفوندا كۆرۈشۈپ تۇرىدىغان بولغاچقا   ، ھاجىنىڭ ئاۋازى ئۇنىڭغا تونۇش ئىدى.شۇڭا ئۇ ئاۋازنىڭ يالغانلىقىنى بىلىپ قېلىپ،بۇ ئىشتا بىر ئويۇن بارلىقىنى پەملەپ  قالىدۇ.ھەم يالغاندىن ماقۇل بولۇپ، شېڭ شىسەي ئەۋەتكەن ئىككى ئادەمنىىڭ كېلىشنى ساقلايدۇ.ئايرۇدۇرۇمغا ئۆزى چىقسىمۇ خەتەر چىقىىپ قېلىش ئېھتىمالىنى ئويلاپ،ئۆزى چىقماي،باشقىلارنى چىقىرىدۇ،ھەم بۇ ئىككى ئادەم ئاەم ئايرۇپىلاندىن چۈشۇپ بولغىچە ئۇلارنى قولغا ئېلىپ،سوراق قىىلىدۇ.نەتىجىدە بۇ ئىككى ئادەم ھەممە ئەھۋالنى ئەينەن ئىقرار قىلىدۇ.ھەمدە ئۇلارنىڭ ئەگەر مەھمۇت مۇھىتى ئالدىغا چىققان بولسا ئۇنى ئايرۇدۇرۇمدىلا ئېتىپ تاشلىماقچى  بولغانلىقىنى دەپ بېرىدۇ.چېچەن مەھمۇت مۇھىتى بۇنى بىلىپ قېلىپ،ئۆزى چىقمايلى قالماستن بەلكى ئالدى بىلەن قول سېلىپ ، ئۇ ئىككىسىنى قولغا ئېلىپ،ئۇلارنى جايليۋېتىدۇ.مانا بۇنى زېرەكلىك دەيمىز.دۇشمەن بىلەن بولغان مۇناسىۋەتتە سەن ئۇنى ئۆلتۈرمىسەڭ ، ئۇ سېنى ئۆلتۈرىدۇ، ساڭا ھاياتلىق يولى قالمايدۇ.شۇڭا قەتئى بولۇش كېرەك.
    بۇ سۇيىقەست ئىشقا ئاشمىغاندىن كېيىن شېڭ شىسەي يەنە توختاپ قالماي ،داۋاملىق تۈردە ئۇنى يوقىتىشنىڭ كويىدا بولىدۇ.ئەمما مەھمۇت مۇھىتى بىرەر قېتىممۇ  ئۇنىڭ قىلتىغىغا چۈشمەيدۇ.ئاخىرىدا شېڭ شىسەي باشقا ئامال ئىشلىتىشكە مەجبۇر بولىدۇ.يەنى مەھمۇت مۇھىتىنىڭ قۇشۇنىدىكى غوللۇق ئادەملەرنى ئۈرۈمچىدە ھەربى -تەلىم -تەربىيە بېرىپ ،تەربىيەلەپ بولغاندىن كېيىن قەشقەرگە ئەۋەتىپ بېرىمىز دەپ ،ئۈرۈمچىگە ئالدۇرۇپ  كېلىپ،ئۇلارنى ئوقۇتقاچ، مېڭىسىنى يۇيۇپ،پۇلغا سېتىۋېلىپ قايتۇرىدۇ. نەتىجىدە بۇ ئادەملەر قەشقەرگە بارغاندىن كېيىن مەھمۇت مۇھىتىنىڭ گېپىنى ئاڭلىماس بولۇپ قالىدۇ. ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرى ئىشلىمەس بولۇپ قالىدۇ.مەھمۇت مۇھىتى ئىشنىڭ ئاقىۋىتىنى مۆلچەرلەپ، قەشقەردە تۇرۇۋېرىشكە كۆزى يەتمەي، شېڭ شىسەينىڭ قولىغا چۈشۇپ قېلىشتى ساقىلىنىش ئۈچۈن،  1937-يىلى 4- ئاينىڭ 2- كۈنى بىر قانچە يېقىن ئادەملىرىنى ئېلىپ، ھىندىستانغا چىقىپ كېتىشكە مەجبۇر قىلىدۇ.ھىندىستاندا بىر مەزگىل تۇرغاندىن كېيىن جۇڭگوغا قايتىش مەقسىتىدە باي ئاخۇن ئەزىزى دېگەن كىشىنى جىياڭ جېيشىنىڭ ئالدىغا ئەۋەتىپ ، شېڭ شىسەي ئۈستىدىن شىكايەت قىلىدۇ ۋە ئۆزىمۇ ئۇزاق ئۆتمەي ۋەتەنگە قايتىپ كېلىپ،1944- يىلى بېيجىڭدا ۋاپات بولىدۇ.قىسقىسى ئۇ خوجا نىياز ۋە باشقا نۇرغۇن كىشىلەرگە ئوخشاش شېڭ شىسەينىڭ قولىدا قىينىلىپ ئەمەس بەلكى ئۆز  ئەجىلى بىلەن بۇ  دۇنيادىن كېتىدۇ. يۇقىرىدىكى ئىشلارغا قاراپ بەزىدە مەھمۇت مۇھىتى بىلەن خوخا نىياز  ھاجىمنىڭ قوزغىلاڭ  رەھبەرلىكىدىكى ئۇرنى ئالماشقان بولسا قانداق بولار ئىدى دەپ ئويلاپ قالىمەن.
  ئەمدى بىز شېڭ شىسەي كىم دېگەننى  ۋە شۇ دەۋرلەردە يۈز بەرگەن ۋەقەلەرنىڭ ئاقىۋىتىنى ئويلاپ باقساقلا ئۇنىڭ ھەقىقەتەن ئەڭ زېرەك ھەربى قوماندان ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلماي تۇرالمايمىز.  
   شېڭ شىسەي 1894-يىلى لياۋنىڭ ئۆلكىسىدە دېھقان ئائىلىسدە تۇغۇلغان.1915 -يىلى ياپونىيەگە بېرىپ، سىياسى -ئىقتىساد ئۈگەنگەن.كېيىن ۋەتەنگە قايتىپ كېلىپ،يۇننەن ھەربى مەكتىپىدە ئوقۇغان. ھەربى مەكتەپنى پۇتتۇرۇپ ، توي قىلىپ بولغانىدن كېيىن يەنە ياپونىيەگە بېرىپ، قۇرۇقلۇق ئارمىيە ئۇنىۋېرسىتېتىغا ئوقۇشقا كىرگەن. كەينىدىن ۋەتەنگە قايتىپ كېلىپ، لۇەنجۇ ھەربى ئۆزگىرىشىگە قاتناشقان.ھەربيىي ئۆزگىرىش مەغلۇپ بولغاندىن كېيىن ئۈچىنچى قېتىم ياپونىيەگە بېرىپ،ئوقۇشنى داۋاملاشتۇرغان.1927-يىلى ياپوندىكى ئوقۇشنى تۈگىتىپ، شىمالغا يۇرۈش قىلىش ئۇرۇشىغا قاتناشقان.ئۇندىن كېيىن تەقدىر ئۇنى شىنجاڭغا ئېلىپ كېلىپ، شىنجاڭنىڭ باش دۇبەنى ئورنىغا چىقىرىپ قويغان ،ئەمەلىيەتتە شىنجاڭنىڭ باش ھەربى ،مەمۇرى ئەمەلدارى بولۇپ  قالغان.    1937-يىلى 10-ئايدا ج ك پ بىلەن ياپونغا قارشى بىرلىكسەپ قۇرۇپ ،كومپارتىيەگە ياخشىچاق بولۇۋالغان.   1941-يىلى ستالىنغا شىنجاڭنى سوۋېتنىڭ بىر ئىتتىپاقداش جۇمھۇرىيىتى قىلىۋېلىش توغرىسىدا تەكلىپ بەرگەن . 1945-يىلى 7-ئايدا ئامال بولمىغاندا  شىنجاڭدىن يۆتكىلىپ ،  گومىنداڭ ھۆكۈمىتىنىڭ  دېھانچىلىق ،ئورمانچىلىق مىنىستىرى بولۇپ ،چوڭچىڭغا كەتكەن.1948-يىلى ئائىلىسى بىلەن بىللە تەيۋەنگە كەتكەن.1970-يىلى 76 يېشىدا  تەيبېيدىكى ھاۋا ئارمىيە دوختۇرخانىسدا  كېسەل بىلەن ئۆلگەن . مانا بۇ ئۇنىڭ ئارقا كۆرۈنۈشى بولۇپ، مەھمۇت مۇھىتى مۇشۇنداق يېتىشكەن بىر تۈلكىنىڭ ئۆزنىنى ئالدىشىغا قەتئى پۇرسەت بەرمىگەن.
     تۆمۈر خەلىپە  قوزغىلىڭى تازا  ئۇلغىيىشقا قاراپ يۈزلەنگەندە ياڭ زىڭشىن تۆمۇر خەلىپىنى ئالداپ، ئۇرۈمچىگە ئەكىلىپ، ‹‹دارېن››لىق ئەمىلىنى بېرىپ ، تۇرمۇشتا ئەيشى-ئىشرەت ۋە كەيپى ساپاغا بەند قىلىپ ، تەدرىجى بىخۇتلاشتۇرۇپ ، ئۇنى يوق قىلدى.
      شۇنداقمۇ بىر خىل ھىلىگەر كىشىلەر باركى  ئۇلار ئەمەلىيەتتە ئەڭ   ھىلىگەر ،ئۇلارنىڭ ھىلىگەرلىكىنى كىشىلەر ئۇنىڭ ئادەتتىكى سۆز ھەركىتىگە قاراپ قەتئى سېزىۋالالمايدۇ.مەن رىئال تۇرمۇشتا مۇشۇنداق ئادەملەردىن بىرنەچچىنى كۆرگەن.ئۇلار سۆز قىلغاندا پەقەت ئۆزى ئۈچۈن گەپ قىلغانداەك تۇرمايدۇ.ئۆزىنىڭ خۇسۇسىي مەنپەئەتى يوقتەك ئوتتۇرىغا چىقىدۇ.ئەمەلىيەتە بولسا قىلغان ئىشلىرىنىڭ ھەممىسى ئۆزىنىڭ مەلۇم مەقسەتلىرىنى ئىشقا ئاشۇرۇش ئۈچۈنلا بولىدۇ.بىر توپ كىشىلەرنىڭ كۆپىنچىسى ئادەتتىكى ئادەملەر بولغاچقا بۇنداق كىشلەرنىڭ مەقسىدىنىڭ ئىشقا ئېشىشى ئۈچۈن  بىلىپ – بىلمەي كەتمەن چېپىپ قالىدۇ.شېڭ شىسەي دەل مۇشۇ خىلدىكى چىل بۆرىدۇر.
    شېڭ شىسەي ھىلىگەرلىكتە ئۇچىغا چىققان جاللات بولۇپ،  شۇ زاماندا ھىلىگەرلىكتە ئۇنىڭ تەڭدىشى بولمىغان، ‹‹ئانا يۇرت ›› رومانىدىكى بايانلاردىن قارىغاندا ئۇ شۇ چاغدا گىتلېر،ستالىن،جياڭ جىېشى قاتارلىقلارنى  ئۆزىگە يەتمەيدۇ داپ قارىغان. ئەمما  ھىلىگەرلىك قىلىشتا مەھمۇت مۇھىتىغا تەڭ كېلەلمىگەن.مەن ‹‹شېڭ شىسەي ›› ( ‹‹جاللات شېڭ شىسەي›› دېگەن كىتاپ ئەمەس) دېگەن كىتاپنى ئوقۇغاندا ئۇنىڭغا باشقىچە نۇقتىئىنەزەردىن قاراپ ،قىلغان ئىشىدا ساپلا خەلقپەرۋەرلىك چىقىپ تۇرىدىغان ئادەم ئىكەن دەپ (بۇ ئۇنىڭ ئەقىللىقلىقى،ئۇنداق قىلمىغاندا ئۇ باشقىلارنى ئىشەندۇرگىلى بولمايدىغانلىقىنى،يۇرت سورىغىلى بولمايدىغانلىقىنى ياخشى بىلىدۇ) ئويلىغان ئىدىم.يەنى ئۇ  ئادەتتە تاشقى قىياپەتتە خەلقپەرۋەر قىياپەتتە ئوتتۇرىغا چىقىپ ،  ئىش قىلىدىكەن ، قىلغان ئەتكەنلىرىدىن ھېچكىم ئۇنىڭ ئەسلى مەقسىدىنى بىلەلمەيدىكەن.  مۇنداقچە ئېيتساق  ئۇ ئۆزىنىڭ ھىلىگەرلىكىنى پەقەت چاندۇرمايدىغان ھىلىگەر  تۈلكە ئىكەن .بۇنداق ئادەملەر ھەقىقەتەن خەتەرلىك بولىدۇ.چۈنكى بىز دەۋاتقان مەھمۇت مۇھىتىدەك  ناھايىتى زېرەك ئادەم بولمىسا بۇنداق ئادەملەرنىڭ نىيىتىنى كىشىلەر بىلەلمەيدۇ.قارغۇلارچە ئەگىشىپ كېتىدۇ.
    شېك شىسەي خوجا نىياز ھاجىنى ئالداپ،  ئىندەككە كەلتۈرۈپ،ئاخرىدا  قولغا ئېلىپ ،ئۇنى ئەڭ  ۋەھشى ئۇسۇل بىلەن قىيناپ ئۆلتۇردى. ئۇنىڭ ھاجىنىڭ  نامىدا ‹‹پۈتۈن شىنجاڭ خەلقىگە خىتاپنامە›› ئېلان قىلدۇرۇپ ، ھاجىغا ئۆزىنى ‹‹ شىنجاڭدىكى 13 مىللەتنىڭ بۈيۈك داھىسى،ئادالەتپەرۋەر،ھەقىقەتچى بۈيۈك داھىمىز شېڭ دۇبەن ›› دېگۈزۈپ، ھاجىمنىڭ ئۇيغۇر خەلقى ئىچىدىكى ئابرويىنى ئۆزىنىڭ ھاكىمىيىتىنى مۇستەھكەملەش ئۈچۈن  ئۈنۈملۈك خىزمەت قىلدۇردى.قۇمۇلدىن تارتىپ ، قەشقەر دىيارىغىچە بولغان دائىرىدە دەريا-دەريا   قانلارنى بىكارغا ئاققۇزدى.
   شېڭ شىسەي يەنە  شۇ چاغدا دۇنيا خەرتىسىنى سىزىپ ، تاكى ھازىرغىچە شۇ سىزغان خەرىتىنىڭ  تەسىرى تېخى تۈگىمەي   كېلىۋاتقان دۇنياۋى  مەشھۇر  شەخس سىتالىنىنى ئالدىدى، ئۆزنىڭ ھاكىمىيىتىنى مۇستەھكەملەش ئۇچۈن ئالدى بىلەن ستالىننى ئالداپ، سوۋېت كومپارتىيىسىگە ئەزا بولۇپ  كىردى.نۇرغۇن ياردەمگە ئىگە بولۇپ ،ئۆزىنىڭ مەقسىدىگە يېتىپ بولۇپ ،يەنە ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرىدى.دېمەك ئۇنى ئالدىدى.
    شېك شىسەي جىياڭ جىېشىنى ئالدىدى. يەنى ئۆزىنى كۆرۈنۈشتە  گومىنداڭغا  تەۋە دەپ تۇرۇپ ،ئەمەلىيەتتە پەقەت ئۇنىڭغا بوي سۇنمىغان.سوڭ مېيلىڭ شىنجاڭغا كەلگەندە ئۆزىنى خۇددى باشقا بىر دۆلەتكە كېلىپ قالغاندەك ھېس قىلغان. چۈنكى شېڭ شىسەي سوڭ مېيلىڭنى  بىر دۆلەتنىڭ دۆلەت باشلىقى باشقا بىر دۆلەتنىڭ دۆلەت باشلىقىنى كۈتۈۋلغاندەك   ھالەتتە قارشى ئالغان.  بۇنداق قىلىش ئارقىلىق ئۇ ئۆزىنىڭ گومىنداڭدىن نىسبىى مۇستەقىل ئىكەنلىكىنى ئىپادىلىگەن.
      شېڭ شىسەي يەنە جۇڭگۇ كومپارتىيەسىنىمۇ ئالدىدى .يەنى ئۇ ئۆزىنى تەرەققىپەرۋەر قىلىپ كۆرسىتىپ، 8- ئارمىيەنىڭ ئۇرۈمچىدىكى ئىش بىجىرىش ئۇرنىنى تەسىس قىلىشىغا رۇخسەت قلدى ھەم نىسبەتەن ئىلغار ئىدىيىدە بولغان بولۇۋېلىپ، كومپارتىيىنىڭ شىنجاڭدا  پائالىيەت ئېلىپ بېرىشىغا يول قويدى.كەينىدىن يەنە كومپارتىيەگە يۈز ئۆرۈپ، شىنجاڭدىكى كوممۇنىستلارنى،ئىلغار ئىدىيەدىكى كىشىلەرنى  قولغا ئېلىپ ۋەھشى قىرغىن قلىدى ،ئۆلتۈردى. ماۋزېمىن،چېن تەنچىۇ،لىنجىلۇ قاتارلىقلار كوممۇنىستلارنى  ئۆلتۈرۈپ، جوڭگو كومپارتىيەسىنىڭ شىنجاڭدىكى ئىشلىرىغا چوڭ زىيان سالدى.
    شېڭ شىسەي يەنە نۇرغۇن  ئۆزى ئۈچۈن كەتمەن چاپقان ، ئۆزىنى يۆلەپ تەختكە چىقىرىپ قويغان  كىشلەرنى ئالدىدى. ئۇلارنىمۇ بوش قويۇۋەتمدى . بۇنداق مىساللار بەك كۆپ .
   قىسقىسى شېڭ شىسەي  يۇرت سوراشنى ناھايىتى  ياخشى تەتقىق قىلغان  بولۇپ ،ئۆزى بىلەن بىر ئىدىيەدە بولمىغان كىشىلەرنىڭ بىرىگىمۇ رەھىمدىللىق قىلمىغان،ھەتتاكى ئۇ  ئۆزنىڭ بىر تۇققانلىرى بولغان ھالەتتىمۇ.بۇنداق مىسال جوڭگو تارىخىدا كۆپ.
   ئەمما ئۇ ئۇ بىزدىن چىققان ھەربى قۇماندان مەھمۇت مۇھىتىنى ئالدىيالمىغان، ئۇنىڭ قۇۋلۇق-شۇملۇقلىرى ،ھىلىگەرلىكى مەھمۇت مۇھىتىغا ئىشلىمىگەن.شۇڭا مەن ئۇنى ئۇيغۇر تارىخىدىكى ئەڭ چېچەن ،ئەڭ زېرەك ھەربى قوماندان دېسەك بولىدىكەن دېگەن ئويغا كەلدىم.
   شۇ دەۋرلەردە ئۇيغۇرلار تەڭلىك ،باراۋەرلىك ئۇچۈن ھەقىقەتەن جىق قان تۆككەن.  مېنىڭ قارىشىمچە قان بىكارغا ئاقماسلىقى كېرەك.چۈنكى ھاياتلىقنى قايتا  بېرىش   مۈمكىن ئەمەس ،بۇ ئىنساننىڭ قولىدىن كېلىدىغان ئىش ئەمەس.
     يۇقىرىدىكىلەردىن بىز شۇنى ھېس قىلىمىزكى بىز چوقۇم  تارىخ ئۈگىنىشىمىز كېرەك. مەلۇم مەنىدىن ئېيتقاندا ماۋزېدوڭ تارىخ ئۈگىنىپ ، جوڭگونى ئۆزگەرتكەن . بىز تارىخ ئۇقۇساق ، يالغۇز تارىخنى بىلىپلا قالماستىن يەنە مۇھىم تارىخىي ساۋاقنى يەكۇنلەپ چىقالايمىز.تارىخىمىزدا دەريا-دەريا ئاققان قانلارنىڭ بىكارغا كېتىشىنىڭ سەۋەبىنى بىلىۋالالايمىز.چوڭقۇر  ساۋاققا ،تەجرىبىگە ئىگە بولۇش بىلەن بىر ۋاقىتتا يەنە كەلگۈسىمىز توغرسىدىمۇ  جاۋاپقا ئىگە بولۇمىز.
         2015-يىلى 1- ئاينىڭ 23-كۇنى

جاۋاب يېزىش